Man en vrouw in Bijbels perspectief

MAN EN VROUW IN BIJBELS PERSPECTIEF

Discriminatie?

In een vorig artikel (oktober 2009) heb ik een analyse gegeven van de moderne gelijkheidsideologie, omdat ze doordringt in christelijke en ook orthodoxe kringen. Zo vinden we bijv. in het boek van Ed Silvoso: Vrouwen, Gods geheime wapen, een vreemde mengeling van modern gelijkheidsdenken en de bijbelse visie. Het verwijt dat zo eigen is aan feministische kringen en door Dan Brown in De Da Vinci Code is overgenomen, kunnen we ook in dit boek herkennen: de kerk zou eeuwenlang vrouwen hebben onderdrukt en gediscrimineerd.Dit verwijt is vanuit de gelijkheidsideologie begrijpelijk. Als we uitgaan van de gelijkheid van man en vrouw, wordt het maken van ieder verschil als discriminatie ervaren. Dan discrimineert ook de Bijbel, want in het OT kunnen alleen mannen priester worden en in het NT heeft Jezus alleen 12 mannelijke discipelen aan wie Hij gezag verleent. Dit wordt door feministen beschouwd als een uiting van patriarchale onderdrukking. De ondergeschiktheid van de vrouw is voor hen natuurlijk helemaal onacceptabel.Omdat het gelijkheidsdenken ons vervreemdt van de bijbelse boodschap, willen we in dit artikel een nader onderzoek doen naar de bijbelse principes van de man-vrouw -verhouding. Ik heb hiervoor dankbaar gebruik gemaakt van het boek van Stephen Clark: Man and woman in Christ. Hij vertolkt de bijbelse visie op een zuivere manier.

Eenheid en verscheidenheid

Als we de bijbelse principes gaan opsporen, maken we tegenover het eenzijdige, kleurloze gelijkheidsdenken kennis met een evenwichtige, veelzijdige visie die getuigt van de veelkleurige wijsheid Gods. Als er in de Bijbel bijv. sprake is van de ondergeschiktheid van de vrouw, mogen we dat principe niet verabsoluteren zoals de feministen doen, en dan wijzen op onderdrukking. We moeten er tegelijkertijd de liefde van de man voor zijn vrouw tegenoverstellen. Liefde onderdrukt niet, maar maakt de ander gelukkig.Het basisprincipe waarvan de scheppingsorde in Genesis uitgaat, is de gelijkwaardigheid van man en vrouw. God heeft beiden, man en vrouw, naar Zijn beeld geschapen. “Laat ons mensen maken naar Ons beeld en gelijkenis” (Gen. 1:26). “God schiep de mens naar Zijn beeld; naar Zijn beeld schiep Hij hen; man en vrouw schiep Hij hen” (Gen .1:27).De vrouw is als een gelijkwaardige partner geschapen. Dat de vrouw uit de rib, nog beter uit de zijde van de man geschapen is, wijst ook op gelijkwaardigheid. Ze is niet uit het hoofd, dus niet superieur, ook niet uit de voeten, dus ook niet minderwaardig, maar uit de zijde, als een partner geschapen. De rib is een heel mooi beeld voor de gelijkwaardige relatie tussen man en vrouw. Arabieren spreken vandaag nog over een goede vriend als een rib. En dat de vrouw uit de man genomen is, betekent dat ze van hetzelfde wezen is, niet anders of minderwaardig.Gelijkwaardigheid betekent ook dat God de mens, man en vrouw, schiep om samen een eenheid te zijn. “En de Here God bouwde de rib, die Hij uit de mens genomen had, tot een vrouw, en Hij bracht haar tot de mens. Toen zeide de mens: Dit is nu eindelijk been van mijn gebeente en vlees van mijn vlees; deze zal ’mannin’ heten, omdat zij uit de man genomen is. Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en zij zullen tot één vlees zijn” (Gen. 2:23,24). Zoals God zelf de drie-ene God is, die gemeenschap kent, zo schiep Hij man en vrouw in gemeenschap met elkaar.God heeft man en vrouw verbonden om samen de aarde te bevolken en beheer over haar te voeren. “Weest vruchtbaar en wordt talrijk; vervult de aarde en onderwerpt haar, heerst over de vissen der zee en over het gevogelte des hemels en over al het gedierte dat op de aarde kruipt” (Gen. 1:28).Deze opdracht wordt aan man en vrouw gezamenlijk gegeven. Samen zijn ze geroepen om voor het leven op aarde zorg te dragen. Vanaf het begin is ook de vrouw bij deze opdracht betrokken. Hier vinden we dus het principe dat man en vrouw in hun opdracht samenwerken. Samen zijn ze verantwoordelijk voor het behoud van de aarde. Samen voeren ze de opdracht uit, omdat ze als een eenheid geschapen zijn.Deze samenwerking betekent gelijkwaardigheid in het werk. Nergens in de Bijbel kunnen we vinden dat de vrouw in haar werk minder is dan haar man.De samenwerking van man en vrouw betekent niet dat ze allebei hetzelfde werk doen. God heeft man en vrouw met een eigen identiteit geschapen. Het tweede scheppingsverhaal legt het verschil uit tussen beiden.

Adam, de man, is als eerste geschapen, als mens. De naam Adam betekent ook mens. Als man representeert Adam de mensheid. Hij is de verantwoordelijke persoon. Toen zij beiden van de vrucht hadden gegeten, kwam God op Adam toe: “Adam, waar zijt gij?” Hij werd aangesproken als de verantwoordelijke persoon. Paulus schrijft ook: “In Adam” en niet in Eva “zijn alle mensen gestorven” (1 Kor. 15:22). Dat de man in deze wereld altijd een gezaghebbende positie heeft bekleed, is daarom niet het product van een bepaalde cultuur of van de zondeval, maar is een gevolg van de scheppingsorde.

De vrouw is geschapen uit de man en als een hulp. “En de Here God zeide: Het is niet goed, dat de mens alleen zij. Ik zal hem een hulp maken, die bij hem past” (Gen. 2:18). Zij is niet geschapen voor zichzelf, maar om de man ter zijde te staan. Dat de vrouw een hulp is, betekent geenszins dat zij minderwaardig is. 15 x in het OT wordt dit woord op God toegepast zoals in deze Psalm: “Want Gij zijt mij een hulp geweest” (Ps. 63:8).Dat de vrouw uit de man geschapen is, betekent dat ze wezenlijk dezelfde natuur delen, zodat ze een eenheid kunnen vormen. De verschillen zijn dus niet absoluut, maar aanvullend. Man en vrouw zijn geroepen om elkaar aan te vullen. “En toch, in de Here, is evenmin de vrouw zonder man iets, als de man zonder vrouw” ( 1 Kor. 11:11).Vrouwelijke eigenschappen zijn niet fundamenteel verschillend van de mannelijke, maar de vrouw bezit bepaalde waarden in specifieke mate, zodat ze werkelijk een hulpe kan zijn. Zo kent zij bijvoorbeeld een uitgesproken moederlijke zorg. Een zekere Ernst Hello heeft geschreven:“God schiep de man uit de aarde, maar de vrouw heeft Hij geschapen uit de droom van de man; daarom is ze des te mooier en fijngevoeliger…” De vrouw kan een tederheid en fijngevoeligheid tonen, zoals de man die niet kent.

Het verschil tussen man en vrouw heeft ook consequenties voor de taakverdeling in het werk.

God gaf aan Adam specifiek de opdracht de hof te bewerken en te bewaren. “En de Here God nam de mens en plaatste hem in de hof van Eden om die te bewerken en te bewaren” (Gen. 2:15). Het is de specifieke taak van de man het beheer te voeren over de buitenwereld.Eva is geschapen om moeder te zijn. “En de mens noemde zijn vrouw Eva, omdat zij de moeder van alle levenden is geworden” (Gen. 3:20). Moeder te zijn en beheer te voeren over het gezin is de specifieke opdracht die aan de vrouw is gegeven.Deze taakverdeling is geen principiële scheiding. We lezen in de Bijbel dat de vrouw ook sociale taken uitoefent en de man zijn verantwoordelijkheid in het huis heeft. We moeten wel vaststellen dat deze taakverdeling tussen man en vrouw, die eeuwenlang gebruikelijk is geweest, namelijk dat de man kostwinner is en de vrouw in huis voor het gezin zorgt, niet slechts een tijdgebonden sociaal rolpatroon is, maar in Gods scheppingsorde verankerd ligt. We moeten er rekening mee houden dat er vroeger niet zo’n scheiding tussen werk en huis was als tegenwoordig en dat het huis een ruimere betekenis had.We zullen nu nader onderzoeken hoe man en vrouw samen in het gezin en in de gemeente functioneren.

Het joodse gezinsdenken

God bracht man en vrouw samen om een gezin te vormen. In bijbelse tijden werd het gezin niet zoals tegenwoordig beschouwd als een verzameling losse individuen, maar als een eenheid met de man als hoofd. Het feminisme heeft de man geestelijk onthoofd en hem van zijn mannelijke waardigheid beroofd. Ook in christelijke kringen is het taboe geworden om over de man als hoofd van de vrouw te spreken. Volgens Ed Silvoso – en dit heeft hij van feministen overgenomen – betekent hoofd-zijn alleen maar bron, oorsprong. Maar in de Bijbel heeft het hoofd-zijn wel degelijk de betekenis van gezag en verantwoordelijkheid. De man heeft de hoofdverantwoordelijkheid in het gezin.Hij staat ook garant voor het geloof van zijn hele gezin. Dit leren we uit het verhaal van Gods verbond met Abraham in Genesis 17. Als teken van het verbond met God en op grond van zijn geloof kreeg Abraham de opdracht om zich te laten besnijden. En met hem moest het hele gezin worden besneden. “Dit is mijn verbond, dat gij zult houden tussen Mij en u en uw nageslacht: dat bij u al wat mannelijk is besneden worde… Wie acht dagen oud is, zal bij u besneden worden, al wat mannelijk is in uw geslachten: zowel wie in uw huis geboren is, als wie van enige vreemdeling voor geld is gekocht, doch niet van uw nageslacht is” (Gen. 17:1-12). De slaven hoorden ook bij het gezin en werden besneden. Zelfs jongetjes van acht dagen werden besneden. Ze konden zo deel uitmaken van het gelovige verbondsvolk, want Abraham stond als hoofd van het gezin garant voor hun geloof.Het principe van de eenheid van het patriarchale gezin vinden we ook in het NT. Als Zacheus, de oppertollenaar, tot geloof komt, zegt Jezus tot hem: “Heden is aan dit huis redding geschonken” (Luc. 19:9). Nog voordat de huisgenoten tot geloof zijn gekomen, is dit hele gezin reeds gered, omdat Zacheus gelooft.Ook het verhaal van de gevangenbewaarder te Filippi in Handelingen 16 is pas goed begrijpelijk vanuit het joodse gezinsdenken. Het was voor de huisgenoten vanzelfsprekend dat ze het hoofd van het gezin in zijn nieuwe geloof volgden. Daarom konden allen snel worden gedoopt.

De ondergeschiktheid van de vrouw

De eenheid van het gezin wordt mogelijk gemaakt door de ondergeschiktheid van de vrouw aan de man. Nu is in onze tijd deze ondergeschiktheid hoogst problematisch geworden. Dit is niet zonder reden zo, want de man kan zijn gezaghebbende positie misbruiken. Dat is helaas ook gebeurd. Het verzet van de feministen betreft echter niet alleen misbruik van gezag, maar ieder mannelijk gezag. Dat de man de ondrukker is, is een ideologie geworden. Er is een heftig verzet tegen het hele bijbelse patriarchaat, of men probeert de ondergeschikte positie van de vrouw te omzeilen door te beweren dat deze een gevolg was van de zondeval en we als vrouw in Christus daarvan zijn bevrijd. Wanneer Paulus over de ondergeschiktheid van de vrouw schrijft, verwijst hij echter niet naar de zondeval, maar naar de scheppingsorde (1 Tim. 2:11-13; 1 Kor. 11:7-9). De ondergeschiktheid van de vrouw is een bijbels gegeven, maar de grote vraag is hoe wij precies dit begrip moeten verstaan. Nader onderzoek laat zien dat het helemaal niet om een negatief begrip gaat. Thomas à Kempis schrijft in De Navolging van Christus dat het om een grote gave gaat: “Het is iets groots gehoorzaam te moeten zijn, onderdanig te leven en zijn eigen heer en meester niet te zijn.”Ondergeschiktheid duidt niet op minderwaardigheid. We moeten steeds de gelijkwaardigheid van man en vrouw in het oog houden. Een ondergeschikte kan zelfs nog waardevoller zijn dan de persoon aan wie hij gehoorzaamt. Jezus gehoorzaamde aan zijn ouders, terwijl Hij geestelijk superieur was.De eigenlijke betekenis van het bijbelse werkwoord ‘hupotasso’, dat vertaald is met ‘ondergeschikt-zijn’ is dat men zich voegt binnen Gods orde. Het gaat er dan om dat de vrouw zich houdt aan Gods ordening die Hij voor de vrouw heeft bepaald. Dit betekent voor de man dat hij het beslissingsrecht alleen heeft in zaken die met Gods ordening te maken hebben. Het is dus bepaald niet zo dat de man in alles zou mogen heersen over de vrouw. Dan zou hij inderdaad een tiran kunnen worden. Maar het patriarchaat moet er juist op gericht zijn de vrouwelijke kwaliteiten tot hun recht te laten komen. Het gaat om de normen voor huwelijk en gezinsleven die God heeft bepaald.God heeft zijn ordening zo ingesteld dat man en vrouw samen kunnen functioneren en de taak kunnen vervullen die Hij aan hen heeft gegeven. De ondergeschiktheid van de vrouw heeft als doel man en vrouw te verenigen en heeft een dienende functie. Stephen Clark legt uit hoe men op velerlei wijze ondergeschikt kan zijn: door de ander te dienen, door samen te werken met de ander, door het leven te wijden aan het ideaal dat de ander voorhoudt, of door het onderwijs van de ander te volgen.En tenslotte moeten we beseffen dat gezag en ondergeschiktheid pas goed kunnen functioneren in een liefdesrelatie - en niet in een machtsstrijd – tussen man en vrouw

Man en vrouw in de gemeente

Er wordt wel eens gezegd dat de ondergeschiktheid van de vrouw in het gezin geldt, maar niet voor haar plaats in de gemeente. Dan dienen we te beseffen dat in het NT de gemeente is opgebouwd volgens het joodse gezinsmodel. De rol van de vader in het gezin staat model voor de rol van de voorganger in de gemeente. Paulus noemt de gemeente het huisgezin van God (Ef. 2:19). Als gemeenteleden zijn we niet allemaal losse individuen, maar in Christus zijn we allen één persoon (Gal. 3:28). De voorganger, die een man is en Christus representeert, leidt de gemeente en is verantwoordelijk voor het zielenheil van zijn gemeenteleden. In de brief aan de Hebreeën lezen we: “Gehoorzaamt uw voorgangers en onderwerpt u (aan hen), want zij zijn het, die waken over uw zielen, daar zij rekenschap zullen moeten afleggen” (13:17). In de NBV is deze zin aldus vertaald: “Gehoorzaam uw leiders en schik u naar hen, want zij waken over uw leven…” Dit is geen correcte vertaling. De vertaler heeft niet begrepen waar het om gaat.De ondergeschiktheid in het gemeenteleven betekent niet dat de vrouw in de vroegchristelijke gemeente geen belangrijke taken kon vervullen. Wat betreft het functioneren in de gemeente ontdekken we hetzelfde principe van eenheid en verscheidenheid. Man en vrouw zijn geroepen om samen, als een eenheid, in de dienst van de Heer te staan. Anderzijds is er, zoals in het gezin, een taakverdeling.Stephen Clark geeft in zijn boek een verhelderende uiteenzetting van dit principe van eenheid en verscheidenheid in de vroegchristelijke gemeenschap. “Zowel man als vrouw stonden in dienst van de vroegchristelijke gemeenschap door profetie, onderwijs en hulpverlening. We vinden in de Schrift maar weinig verwijzingen naar de activiteiten die vrouwen in deze bedieningen ontplooiden, maar dat geldt ook voor de mannen. Het NT geeft eenvoudig geen gedetailleerde beschrijving van de specifieke activiteiten die tot opbouw dienden van de vroegchristelijke gemeenschap.

De Schrift besteedt meer aandacht aan de ambtsbediening van apostelen en oudsten als dienaars in de vroegchristelijke gemeenschap, maar zelfs dan wordt er weinig gezegd over de specifieke taken die zij verrichtten, hoe zij de dag indeelden en hoe ze omgingen met de mensen voor wie zij verantwoordelijk waren. Ook al zijn hiernaar dus weinig verwijzingen in het NT, er is geen reden te twijfelen dat zowel mannen als vrouwen onderricht gaven, profeteerden en hulp boden in de gemeenten die door Paulus gesticht waren. We hoeven er niet aan te twijfelen dat hetzelfde waar was voor alle vroegchristelijke gemeenten… We kunnen geen onderscheid maken tussen de rollen van man en vrouw in de vroegchristelijke gemeenschap wat betreft het soort taken dat zij vervulden. In zowel het gezin als in de christelijke gemeenschap is het kenmerkende onderscheid gelegen in de wijze waarop men de taken vervulde en niet in het feit dat vrouwen een ander soort werkzaamheden verrichtten dan mannen.Het is bijvoorbeeld niet waar dat mannen onderricht gaven en vrouwen hulp verleenden. Toch wordt een verschil zichtbaar in de wijze waarop mannen en vrouwen hun bediening uitoefenden. Vrouwen gaven onderricht aan andere vrouwen of aan leden van het gezin en deden dit meer binnenshuis dan in het openbaar. Van hun kant waren de mannen verantwoordelijk voor het geven van onderricht aan de gemeente in haar geheel. Er scheen ook een taakverdeling te zijn in de hulpverlening. De man (diaken) zorgde voor de nodige voorzieningen en de vrouw (weduwe) voorzag in de onmiddellijke behoeften. Dit soort onderscheid hebben we ook in het gezin opgemerkt.Kortom: man en vrouw namen op verschillende wijze deel aan de verscheidene taken, maar van geen enkele activiteit was de vrouw buitengesloten.”

Het spreken van de vrouw

Het principe van eenheid en verscheidenheid willen we nu toepassen op het spreken van de vrouw.Het zwijgverbod voor vrouwen in 1 Korintiërs 14:34 e.v. is een heet hangijzer voor feministen en sympathisanten. Volgens Anselm Grün en veel exegeten kunnen deze verzen niet afkomstig zijn van Paulus, omdat ze strijdig zouden zijn met zijn aanwijzingen in 1 Korintiërs 11:4 e.v.. , waaruit men kan concluderen dat vrouwen in de gemeente mochten bidden en profeteren. Van een conflict tussen de twee teksten is echter geen sprake, als we beseffen dat het in 1 Korintiërs 14 om een specifiek spreken gaat, namelijk het officiële leerambt dat was voorbehouden aan de mannelijke voorganger. Bovendien kunnen we het zwijgverbod pas goed begrijpen als we weten dat de preek in die tijd geen monoloog was, maar een leergesprek met vragen en antwoorden. Mannen mochten vragen stellen, maar vrouwen werden dus geacht niet deel te nemen aan dit ambtelijke leergesprek. Ze mochten wel in de gemeente bidden en profeteren, en op eigen wijze onderwijs geven en evangeliseren.

Tenslotte

We leven thans in een maatschappij die totaal anders is dan in de bijbelse tijden. Zo zijn mannen en vrouwen niet meer zo gescheiden als toen. De vraag is dan ook hoe wij in de moderne maatschappij gestalte kunnen geven aan de bijbelse principes betreffende de man-vrouw verhouding. Maar dat is een ander verhaal. De bedoeling van dit artikel was de bijbelse principes op het spoor te komen.

Martie Dieperink

Lees ook het vorige artikel door hier te klikken

Literatuur

Stephen Clark. Man and Woman in Christ, Servant Books-Michigan, 1980.

Ed Silvoso. Vrouwen, Gods geheime wapen, Bread of Life-Harderwijk, 2008.

Martie Dieperink. God roept de vrouw, Kok-Kampen, 1990.

(Er zijn nog enkele exemplaren verkrijgbaar bij de auteur voor 5 euro, incl. porto)

Email: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Specifieke pastorale onderwerpen