Sekten en religie

SEKTEN: RELIGIE, WAANZIN OF BEDROG?

De religieuze sekten zijn de laatste jaren veelvuldig in het nieuws geweest. Sun Myung Moon en Bhagwan Shree Rayneesch; wie heeft er nooit van gehoord? Wie heeft er nog nooit bezoek gekregen van vasthoudende Jehova Getuigen, Mormonen of Scientologen? De collectieve zelfmoord van de 912 onschuldige volgelingen van Jim Jones hebben de afgelopen jaren navolging gevonden o.a. in de sekte van de Zonnetempel in Zwitserland en Canada.

Ook dichter bij huis was het afgelopen jaar de evangelische sekte rond Wim Griffioen landelijk nieuws. Sekten hoeven overigens niet altijd religieus gekleurd te zijn. Er zijn ook politieke en maatschappelijk actieve sekten. Ook in de maatschappelijk en geestelijke hulpverlening komt sektarisch gedrag voor. We willen in dit artikel vooral de religieus opererende sekten analyseren, in de hoop dat veel christenen in staat zijn beter hulp te bieden aan de steeds groter wordende groep van slachtoffers op dit terrein.

Definitie

Sekte is afgeleid van het Latijnse woord "secare" (afsnijden). In het Grieks heeft "h'airesis" de betekenis van geestelijke voorkeur, een keuze, school, partij of denkrichting. Aanvankelijk werd de term gebruikt in verband met de filosofenschool en heeft een volstrekt neutrale betekenis. In ons modern spraakgebruik echter heeft sekte een negatieve klank, die zich bijvoorbeeld onderscheidt van (traditionele) kerken. De discussie over de verschillen van sekten en kerk wordt al eeuwenlang op verschillende manier inhoud gegeven.

Ook in de apostolische tijd is het verschijnsel bekend. (1.Kor.1:10vv) In zijn tweede brief waarschuwt Petrus voor "verderfelijke sekten". Het Griekse woord "h'airesis" wordt in het Nieuwe Testament gebruikt in de betekenis van RICHTING. Hand.5:17: "sekte" (of kerk) der Sadduceeën Hand.15:5: "sekte" der Farizeeën

In de Bijbel komt het woord sekte in gunstige en ongunstige betekenis voor. In gunstige betekenis: Hand.24:5: Tertullis noemt Paulus een opperste voorstander van de sekte der Nazireeërs. (Zie ook Hand.28:22) In ongunstige betekenis wordt over sekte geschreven in 1.Kor.11:19, 2.Petr.2:1 (verderfelijke ketterijen), Tit.3:10 (ketters mens) en Gal.5:19 (werken des vleses: partijgeest)

When you think, you're gonna stink

EÈn van de belangrijkste kenmerken van een sekte is dat er buiten hen geen waarheid is, die kan vrijmaken of redden. De waarheid van dit soort groepen wordt opgelegd ten koste van de vrije persoonlijke ontwikkeling en wordt dwingend voorgeschreven. Het nadenken / overdenken van "de waarheid" wordt in sekten als zeer bedreigend ervaren.

David Mozes Berg, de door seks bezeten leider van de "Children of God", leerde zijn volgelingen ooit het volgende lied: 'When you think, think, think, you're gonna sink, sink, which makes you stink, stink, stink'. Ook de inmiddels overleden Baghwan Shree Rayneesh raadde de bewoners van de ashram (leefgemeenschap) te Poona aan hun verstand thuis te laten. "Drop your mind".

Ook in de evangelische beweging zijn er veel gemeenschappen die zich veel meer met het gevoelsleven bezighouden en leden nauwelijks trainen zelf te leren denken. Er zijn verschillende redenen aan te geven waarom in ieder geval sekteleden deze anti-denkmentaliteit zonder meer slikken. Het ontbreekt hen vaak aan tijd om na te denken. Vanaf het begin van de dag, om halfzes tot de laatste gebeden en liederen rond middernacht zijn ze bezig. Vol ijver volgen ze de bevelen op en voeren het hun toegekende werk uit. Ook het bidden zelf, het zingen, sjanten en zelfs spreken in tongen wordt door sommigen beschouwd als een middel om het denken zoveel mogelijk uit te schakelen. Zelfhypnose is vaak een onderdeel van de gebruikelijke activiteitenprogramma's. Twijfelaars wordt vaak verteld dat de satan hun geest is binnengedrongen en dat ze hun ziel zullen verliezen als ze de groep verlaten. Het anti-intellectualisme fungeert dus als een element van sociale controle. "Geloven doe je met je hart, niet met je verstand."

Andere sekten onderscheiden zich vaak door een pseudo-wetenschappelijke presentatie. De sektaire boodschap, religieus van aard, wordt met een extra laagje ingewikkelde en geleerd aandoende terminologie omfloerst. (Zie o.a. art. over Scientology Promise jrg 13, nr.3) De leer van Moon is hiervan een goed voorbeeld: een vreemd mengsel van Bijbels fundamentalisme, Oosterse filosofie en pseudo-wetenschappelijke theorieën. De sekteaanhanger is ervan overtuigd dat hij over een aparte kennis beschikt. Zo hebben de Rozenkruisers het over de "Gnosis", een geheime kennis. (Promise jrg.13, nr.4)


Betalen voor angst

Het verhaal van Gerard

Gerard veranderde, twee maanden nadat hij zich had aangesloten bij een bekende sekte, van een bekwaam zakenman in een vreselijk "bang wrak" met suïcidale neigingen. Het kostte hem Fl. 50.000. "Twee maanden lijkt niet lang", geeft Gerard toe, "maar het was zeer intensief, drie tot vier nachten per week". De beginnerscursus koste Fl. 500,- en de prijs steeg snel bij iedere vervolgcursus. Ze brachten me tot het stadium, waarin ik hen machtigde over mijn bankrekening te beschikken. Ondanks dit alles gelooft Gerard, die nu gelukkig getrouwd is en wiens zaken weer goed gedijen, dat hij er in vergelijking met anderen goed vanaf gekomen is.

Een deel van de leer houdt zich bezig met reïncarnatie en sommige leden van de sekte komen zo ver dat ze een eind aan hun leven maken om een beter volgend leven te bereiken. "Zelf ben ik bijna ook zover gekomen". De indoctrinatie is zo intens, dat je er bijna niet meer uit komt. "Men vertelde mij dat, als ik anders wilde denken, mijn "reactieve bewustzijn" me gek zou maken. Op een gegeven moment werd ik psychotisch en beroofde en vervloekte mijn eigen familie. Ik herinner me dat ik op een dag in een diepe depressie zat en bedekt onder een diepe duisternis naar mijn werk ging. Ik had geweldige angsten en kreeg suïcidale gedachten."

Uiteindelijk ontsnapte Gerard door de volhardende liefde van zijn moeder, die het hem mogelijk maakte naar een "deprogrammeur" te gaan. Drie jaar later kreeg het verhaal een ongewone goede afloop. Hij klaagde de steenrijke sekte aan bij de rechtbank wegens onrechtmatige beïnvloeding, hij won het proces en kreeg al zijn geld terug.


De meditatieval

het verhaal van Julia

Lerares Julia dacht dat de wereld verging, toen ze de waarheid hoorde over haar religieuze goeroe. "Velen van ons ervaarden dat hun leven verwoest was, nadat we in de gaten kregen, dat hij al het geld had ingepikt, en sexuele relaties met veel vrouwelijke leden van de sekte onderhield", zei ze. "Ik zou voor hem letterlijk onder een trein gestapt zijn." "Ik was stapelverliefd op hem."

Julia was door het Britse Meditatie Genootschap met de goeroe in contact gebracht. Ze volgde een lerarenopleiding op een Bijbelschool. "De school besloot dat de staf behoefte had aan een stressmanagementcursus", legde Julia uit. Zelf helpt ze nu anderen, die door sekten zijn beschadigd als districtsdirecteur van "Reach-out Trust". Ze kwam in aanraking met de Britse school van yoga, die maar al te graag meditatie en yogatechnieken leerden.

Later, toen ze christen werd, realiseerde ze zich dat deze ervaringen haar grote schade berokkend hadden. "Ik kon mezelf er niet toe zetten, deel te nemen aan kerkdiensten, gebeds- en lofprijsbijeenkomsten, dit waren grote beproevingen". "Ik kon niet in dezelfde kamer blijven, als daar ook christenen waren, die over de Heilige Geest spraken"."Het heeft me uiteindelijk negen jaar gekost, voordat ik overal van bevrijd was. Ik was verslaafd aan meditatie. Ik gebruikte christelijke belijdenissen en uitspraken uit de Bijbel als een soort Hindoe mantraformule. Alleen om een veranderde staat van bewustzijn op te wekken. Dit is wat velen verankerd houdt in sekten", aldus Julia. "Ik kreeg uiteindelijk een jaar hulp in Spring Harvest, (christelijk vakantie- en trainingscentrum) van iemand, die gespecialiseerd was in bevrijdingspastoraat."


Een harde verkooples

Het verhaal van Jan

Drie weken na zijn eerste bijbelstudie in de sektekerk werd Jan op twintigjarige leeftijd gedoopt. Hij was erg enthousiast over zijn nieuwe geloof. "Ik wilde naar de mensen gaan om ze het goede nieuws te vertellen en ze naar de bijbelstudies te brengen, anders zouden ze naar de hel gaan". Na zijn eerste studie werd Jan iedere avond opgebeld door zijn vrienden, die wilden weten of Jan wel zeker zou komen. Na een tijdsbestek van een week ging Jan iedere dag naar de kerk, in de grote stad, waar hij voor het eerst was. Daarna herinnerde hij zich, werd het persoonlijker. Ik moest alles belijden waarvoor ik mij schaamde, ook mijn sexuele zonden, altijd in het bijzijn van twee of meer mensen. Ik moest een gedetailleerde lijst van mijn zonden aan de bijbelstudieleraar geven. Nooit werd er gesproken van vergeving.

Kort nadat Jan zich had laten dopen, gaf hij zijn baan als financieel adviseur op en trok in bij "broeders" in een flat. Een driekamerappartement, dat hij deelde met elf leden van de sekte. Hij begon een fulltime studie en colportagewerk op straat. Hij had geen tijd meer om te denken, was altijd vermoeid en werd nauw in de gaten gehouden door zijn persoonlijk begeleider voor discipelschap. Zijn vrienden en kamerbewoners moesten elkaar controleren en men verwachtte openlijke schuldbelijdenissen van iedereen. De leden werden gedwongen geld te geven aan het kerkgenootschap.

Achttien maanden later verliet Jan de sektekerk met drie van zijn beste vrienden. Het begon langzaam tot hem door te dringen dat niemand om hem gaf als persoon of christen. "Alles wat ik deed was niet door persoonlijk geloof, maar afhankelijk van de verwachtingen van een ander. Ik was slechts een klein radertje in een grote machine." Toen hij uit de kerk stapte, bemerkte hij dat hij nauwelijks zelfstandig besluiten kon nemen en geen enkele situatie aankon, waarin hij met dingen geconfronteerd werd. "Allereerst denk je dat het alleen maar om het dopen gaat, later realiseer je je dat het er uiteindelijk om gaat, dat je doet wat ze zeggen". Er wordt verteld dat de leider door God gezalfd is; dus als je tegen hem bent, ben je tegen God zelf.

Jan gaat nu niet meer naar een kerk, hij zegt dat hij nog wel in God gelooft. Zijn broer, die door Jan voor de sekte gestrikt werd, heeft de sekte na vijf jaar ookverlaten.


Verboden te twijfelen

Het verhaal van Yolanda

Yolanda was opgevoed in een bekende sekte. Toen ze zeven jaar was, hielp ze bij de verkoop van de bladen van de sekte. Toen ze zestien was, werd ze gedoopt. Als ze over haar geloof nadacht, dan maakte ze zich wel eens zorgen om de verkeerde voorspellingen van de sekte over het einde van de wereld. Ze ontmoette christenen, die vertelden over "hun gered" zijn. Voor haar was dat een concept van grootspraak, hoewel ze hun volhardendheid daarin wel onder ogen moest zien.

Een Christenvriendin moedigde Yolanda aan het Nieuwe Testament te lezen om te kijken of de leer van de sekte: Dat Jezus de aartsengel Michael is, i.p.v. de Zoon van God, zoals de Christenen leren, waar is. Haar twijfels over de leer van de sekte bleven groeien, tot het punt waarop ze de oudsten van de sekte ondervroeg ten aanzien van de leer, dat alleen sekteleden behouden konden worden. Toen ze openlijk haar twijfels hierover bekend maakte, werd ze geëxcommuniceerd.

Later werd Yolanda een betrokken Christen. Haar man blijft in naam een sektelid. Haar vrome ouders willen haar nooit meer spreken en schrijven ÈÈn of twee keer per jaar voor nieuws van hun kleinkinderen, die ze nog nooit ontmoet hebben.


Onwankelbare trouw

Om volgelingen in hun greep te houden, gebruiken sekteleiders verschillende technieken. D.P. Johnson (Dilemmas of Charismatic Leadership) onderscheidt een viertal. Allereerst probeert de sekteleider de leden zo afhankelijk mogelijk te maken. Bijvoorbeeld door alle sociale en emotionele banden buiten de groep, vooral de familie te breken. (b.v. Hare-Krishna) Bij Jim Jones werden gehuwde paren openlijk aangemaand met elkaar te breken.

De tweede manier waarop sekteleiders hun macht vergroten is de uitbouw van een sterke en grote organisatie. De Getuigen van Jehovah is het beste voorbeeld. (in Nederland de grootste sekte met ong. 30.000 leden vóór de scientologybeweging) De Wachttorenorganisatie heeft veel weg van een gigantische, bureaucratische instelling. Alle macht is gecentraliseerd in de sektetop in Bethel. De communicatiestroom is louter verticaal, van boven naar beneden.

Een derde manier om macht te gebruiken is het afstaan van een deel van de autoriteit aan een zeer beperkt aantal leden, die sterk afhankelijk van de leider zijn. L.R. Hubbard, de scientology-leider, delegeerde zo een deel van zijn macht aan familieleden.

De vierde strategie, waardoor sekteleiders hun positie versterken, is het zoeken naar een geïsoleerde omgeving. In dit isolement kan de goeroe erin slagen de leden te overtuigen, dat zij in de samenleving geen kans van overleven hebben. De groepsleden ontwikkelen een paranoïde geloof, dat terugkeer naar de samenleving een hachelijke onderneming is. De Volkstempel van Jim Jones, maar ook de Orde van de Zonnetempel zijn duidelijke voorbeelden. Essentieel is de volstrekte onderwerping aan de charismatische leider, vaak is er een sterk hiërarchische organisatie waarin veel sociale controle aanwezig is.

Controle en pressiemiddelen

Controle en macht over de leden, of het nu door een streng dieet, financiële middelen of relaties is, komt bij iedere sekte in verschillende mate voor. Mensen worden beroofd van de door God gegeven vrije wil, vaak zelfs in de naam van God. We zullen nog eens een aantal voorbeelden van deze machtsmiddelen op een rijtje zetten:
  1. (zoals al genoemd) een dictatoriaal streng leiderschap; waar geen ruimte is voor vragen; waar leiders vereerd worden.
  2. Het ontzeggen of onthouden van privileges wegens ongehoorzaamheid. Dit kan zijn: voedsel, genegenheid of zelfs zegeningen.
  3. Het uitoefenen van druk op de sekteleden door:
    a) onthouden van privacy: er is geen tijd om te denken.
    b) onthouden van slaap, door vermoeidheid desoriëntatie.
    c) uniforme kleding moet gemeenschapszin suggereren.
    d) ongezonde dieëten, geen contacten met familie.
    e) geven van een andere naam/persoonlijkheid
  4. Afzetten tegen de buitenwereld, het moet duidelijk worden dat alleen de sekte de waarheid heeft.
  5. Desintegratie van de wil. Kinderlijke gehoorzaamheid wordt geoefend in twijfelachtige spelletjes om afhankelijkheid te bereiken. Inconsequente straf en beloning geeft kwetsbaarheid en leidt ertoe dat sekteleden zelf geen keuzes meer kunnen maken.
  6. Financiële schulden; de sekte gaat er vanuit dat al het geld van God is en dus terecht moet komen bij de sekteleiders.
  7. Verwarring; de leer verwart vaak de belangrijkste Bijbelse leerstellingen.
  8. Verder zijn er een aantal "hersenspoeltechnieken" zoals: (auto)hypnose, chanting, openbare belijdenissen, "Love bombardementen", verwarrende leer, gebruiken van subliminale (onbewuste) beïnvloedingstechnieken, psychootterreur, eindtijddenken, verbale intimidatie, schuld exploreren, gedachtenbeheersing, compromisloze regels, angstexploratie, sociale controle en nog veel meer variaties en combinaties.

Kloosterorden sektarisch?

Sommigen beweren dat kloosterorden ook sektarische trekken hebben. O.a. door het terugtrekken uit de maatschappij en het zoeken naar authentieke geloofsbeleving. Toch zijn er vaak grote verschillen. Veel kloosterorden zetten zich niet af tegen de kerkgemeenschap, maar maken daar juist deel uit van dit geheel en zelfs nog vaak in positief oecumenische zin. Meestal is er in een klooster ook plaats voor persoonlijke bezinning en reflexie, i.t.t. totalitaire sekten. Ook zijn er bij veel kloosterlingen veel sociale contacten met maatschappij en familie aanwezig. Toch is het belangrijk steeds waakzaam te blijven.

Soms kan de aard van een communiteit of leefgemeenschap sluipend veranderen naar sektarische karakteristieken. Zo is de bekende kloosterorde rond "Moeder Basilea Schlink" van de Mariënschwestern in opspraak gekomen. Deze bij evangelische en rooms-katholieke christenen bekende orde heeft ook steeds meer sektarische trekken gekregen. Dit meldt pastoor Baginski, die vier jaar bij de MariÎnschwestern gewerkt heeft. Hij publiceerde daarover onlangs in het weekblad Idea Spektrum.

De autoritaire positie van de inmiddels 93-jarige Schlink, de twijfelachtige mystiek over het kindje Jezus, het kunstmatig biecht- en boetesysteem en de organisatie van de gehele orde dragen voor Baginsky sektarische kenmerken.

Ook nieuwe rooms-katholieke stromingen met een sektarische inhoud zijn in Nederland actief. Zo zijn de Neo-katechumenaten actief in de buitenwijken van Amsterdam. In verschillende landen wordt deze beweging beschuldigd van sekteachtige wervingsmethoden. Deze organisatie is in 1964 in Madrid opgericht door Kiko Arguello en Carmen Hernandez. De Neo-katechumenaten (N.K.), die wereldwijd ongeveer een miljoen leden hebben, zijn vooral actief in Oost Europa. Kenmerken van deze beweging zijn een antidemocratisch conservatisme, fanatiek messianisme, een militant anti-intellectualisme en een compromisloos universalisme. Men maakt gebruik van rites en een "geheime leer". EÈn van de kreten van de N.K.-ers is: "De paus kan zich vergissen, maar Kiko Arguello nooit, omdat hij charisma heeft". Deze sekte floreert binnen de katholieke kerk met nog twee andere bedenkelijke stromingen: de Focolare en Opus Dei.

De weg terug: deprogrammeren

Als u zich betrokken voelt bij mensen, die verstrikt geraakt zijn of dreigen te raken bij sekten, moet u veel geduld, liefde en gebed praktiseren. Hieronder enkele nuttige tips: (van Twisted Truth - Evangelical Alliance, Whitefield House London)
  • Blijf in liefdevol contact, hoe weinig respons u ook krijgt.
  • Zoek hulp bij gespecialiseerde hulpverleners, b.v. de Studie en Hulpgroep Sekte (S.H.S.), Buitenhof 44, 8255 AW Swifterbant tel. 0321-322129 of tel 030-6353060 (na 20.00 uur)
  • Speel detectieve: Verzamel informatie over de groep. Zoek contact met mensen die de groep verlaten hebben. (info S.H.S.) Zoek in chr. boekhandel literatuur over dit onderwerp, inclusief biografieÎn.
  • Vermijdt confrontaties. Zaai twijfel in hun gedachten door vragen te stellen over controversiële zaken van een groep of leer van een groep.
  • Zoek ook terreinen, waar je het mee eens bent.
  • Val de sekte nooit openlijk aan.
  • Druk genegenheid uit voor de sekteleden. Houdt de deur thuis altijd voor ze open.
  • Betrokken familieleden voelen zich altijd schuldig, niet doen! Degenen, die echt schuld hebben, zijn de colporteurs van de sekte. (Zij, die zwerven om te werven!)
  • Benadruk steeds de genadevolle eigenschappen van God.
  • Vraag hulp aan kerken (gebed), politici, media en experts op het gebied van pastoraat.

Bijbelse adviezen

Als je Christen bent, overweeg vooral de volgende aspecten:
  • Ga niet alleen. Zelfs Jezus zond zijn discipelen uit in tweetallen (Luk.10:1)
  • Bid: we hebben niet te vechten tegen "vlees en bloed"
  • Onthoud dat Jezus Christus heeft overwonnen.
  • Wees verzekerd van de door God gegeven autoriteit. Matth.18:19 "Ik zeg u, dat, als twee van u op aarde iets eenparig zullen begeren, het hun ten deel zal vallen van mijn Vader, die in de hemelen is." Als Zijn kerk moeten we zoeken naar Gods wil en onze geestelijke autoriteit gebruiken in Jezus naam.
  • Doe de wapenrusting aan, omschreven in Efeze 6.
  • Ga na wat de geestelijke claims van een groep zijn.
Religieuze sekten waren ook gewoon in oude Bijbelse tijden. De adviezen van Jezus toen, zijn nu nog even waardevol: Matth.24:4,5:
"Jezus zeide tot hen: Ziet toe, dat niemand u verleide! Want velen zullen komen onder mijn naam en zeggen: Ik ben de Christus, en zij zullen velen verleiden!" Matth:24:10,11: "En dan zullen velen ten val komen en zij zullen elkander overleveren en elkander haten. En vele valse profeten zullen opstaan en velen zullen zij verleiden."
Vergelijk verder: Matth. 7:15, 1 Tim.4:1-3, 2 Cor.11:4, 1 Joh.4:1.

Gerard Feller
oktober 1997

Literatuur:
De religieuze sekten - Geert Vanacker, De Nederlandse Boekhandel, Uitgeverij Pelckmans, Kapellen 1986
Infomap Studie en Hulpgroep Sekten - Buitenhof 44 8255 AW Swifterbant
Voorbeeldverhalen uit: Twisted Truth, Evangelical Alliance, Whitefield House, 186 Kennington Park Road London SE11 4BT
Koninklijk Ned. Persbureau - Neo-katechumenaten 10-8-97 en MariÎnschwestern 21-7-97
Sekten: Bedreiging of bevrijding? Novapres Laren
Wat zoeken zij? Religieuze randverschijnselen in onze tijd; Novapres 1974 door ds. F.W. Haack
Sekten heute; Lehre, Organisation, Verbreitung - door W.Bartz Freiburg.
Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Sekten