De schijnwerpers op het Katholiek Apostolische Werk

door Jildert de Boer 

Ontsluiering van de verborgen geloofsgemeenschap ‘De Algemene Kerk’ Groenekan

  1. Inleiding

De katholiek-apostolischen te midden van andere eindtijdbewegingen

We zien dat er zich in de negentiende eeuw een sterk bewustzijn manifesteerde van het leven in de eindtijd aan de vooravond van de naderende wederkomst van Christus. Dit is verklaarbaar vanuit het geestelijke en maatschappelijke tijdsbeeld (zie hoofdstuk 1 van het boek).

Het komt onder andere tot uiting in de Katholiek Apostolische beweging (1830/1835) met Edward Irving (1792-1834) als belangrijkste voorloper. Maar evengoed speelde dit eindtijdbewustzijn in meerdere, andere geestelijke stromingen die in dit tijdperk opkwamen en alle omvangrijk werden. In vrijwel al deze bewegingen is er sprake van chiliasme, dat wil zeggen: het geloof in een toekomstig millennium of duizendjarig vrederijk.

We denken aan de volgende grote eindtijdbewegingen:

  • De Plymouth Brethren
  • Het Reveil met onder andere Willem Bilderdijk en Isaäc da Costa, in ons land vanaf 1826.
  • De Restauratiebeweging met Barton Stone en Alexander Campbell vanaf 1832 in Amerika.
  • De Millerites van 1833, voorloper van de Zevende Dags Adventisten met Ellen White.
  • De Heiligingsbeweging, voortbouwend op John Wesley vanaf rond 1865 met Phoebe Palmer, Robert Pearsall Smith en anderen.
  • De beweging van de Bijbelonderzoekers vanaf 1869 met Charles Taze Russell, de voorloper van de Jehovah’s Getuigen.
  • De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen of Mormonen vanaf 1830 met Joseph Smith.
  • De Pinksterbeweging van 1906 met William Seymour en Charles Parham.
  • De Katholiek Apostolische beweging vanaf 1835, met o.a. John Bate Cardale en Henry Drummond, wilde de hele Algemene Kerk terugroepen naar de waarheid en eenheid door Woord en Geest. Een van de gebruikte uitdrukkingen was: “Reeds wordt het laatste klokgelui van de uitvaart dezer wereld vernomen.” (uit het Testimonium van de Britse apostelen).

Het oude Werk in Groot-Brittannië vanaf 1835

In de katholiek-apostolische beweging van 1835 werden door profetie twaalf Britse apostelen van de eindtijd geroepen. Zij presenteerden zich door middel van het Testimonium in 1836, een getuigenis naar kerkelijke en wereldlijke leiders. Vanaf 1847 was er sprake van de Katholiek Apostolische Kerk (KAK) met katholiek-apostolische gemeenten (KAG). In de loop van de negentiende eeuw ontwikkelde de beweging zich o.a. in Duitsland en de Verenigde Staten. Geleidelijk aan stierven de oorspronkelijke apostelen en kwam de vraag boven of deze apostelen vervangen konden worden. Zover durfde men niet te gaan. Wel stelde men enkele ‘apostolic messengers’ aan (= apostelhelpers of coadjutoren aan die alleen in opdracht van een apostel mochten verzegelen met de Geest en dienaren wijden). Het nieuwe ambt van coadjutor was een verlegenheidsoplossing.

De laatste apostel van dit oude Werk, Francis Valentine Woodhouse, overleed in 1901. Men durfde geen nieuwe apostelen meer te roepen. Volgens hen is toen de ‘tijd van stilte’ naar Openbaring 8 ingegaan. Men liet het aan God over om in te grijpen in verwachting van de wederkomst van Jezus Christus. Al hun dienaren zijn ondertussen uitgestorven. In Nederland stierf de laatste onderdiaken in 2010. Nu zijn er nog slechts lekenhelpers.

Andere apostolische richtingen

Heel beknopt willen we iets vermelden over de hoofdtakken van andere apostolische groeperingen die daarna
zijn ontstaan. Op verdere zijtakken - er zijn in Nederland zo’n tien apostolische groeperingen - kunnen we in dit bestek niet ingaan.

In 1863 werd in Hamburg Friedrich Wilhelm Schwartz tot apostel voor Nederland geroepen. De profeet Geyer die nieuwe roepingsprofetieën uitsprak, werd samen met Schwartz en andere dienaren geëxcommuniceerd door KAG-apostel Woodhouse. Woodhouse zag dit als een vervalst werk. De reden daarvoor was dat de katholiek-apostelen successievelijk kwamen te overlijden en men voor het in Engeland geroepen twaalftal apostelen geen vervangers wilde inzetten en dit lijdzaam afwachtend in de handen van God legden.

De excommunicatie luidde het gaan ontstaan van de Hersteld-Apostolische Zendingkerk in. Deze beweging kan gekenschetst worden als orthodox en Bijbelgetrouw. In Nederland ontstond twee jaar na de dood van Schwartz een afscheiding in 1897 die het ‘nieuwe licht’ propageerde. Daarbij waren de Duitse apostel Krebs en zijn opvolger Niehaus betrokken. De Nederlandse apostel J.H. van Oosbree gold in de periode 1910 tot 1946 als de voortrekker van een vrijzinnige koers. De levende apostelen zorgden voortaan voor ‘vers hooi’ en daarbij werden de bijbelse apostelen getypeerd als ‘stilstaand putwater.’ De profeten waren niet meer nodig, want profetie werd afgeschaft. De laatste jaren is de in 1897 opgekomen Nieuw-Apostolische Kerk (deze naam is uit 1964) meer teruggegaan naar bijbelse bodem. Daarbij moet wel vermeld worden dat zij nog steeds een stamapostel als wereldleider hebben.

Na de dood van Van Oosbree kwam er een scheuring, waaruit in 1951 het Apostolisch Genootschap met apostel L. Slok sr. voortkwam die men als de eigentijdse Christus op aarde zag. Deze groepering - de grootste in aantal onder de apostolischen in Nederland - kan gezien worden als religieus-humanistisch.

Waarom zoveel onenigheid onder apostolischen?

In het bovenstaande zien we allereerst dat het wel of niet willen opvolgen van apostelen een twistappel werd. Ten tweede constateren we het verschijnsel dat,  zodra apostelen gaan heersen in plaats van dienen, dit scheefgroei bewerkt ten opzichte van de bijbelse boodschap. Levende apostelen worden dan zelfs belangrijker dan de bijbelse, reeds lang overleden apostelen. Het derde punt is dat de nieuw-apostolische richting afrekende met het profetenambt, kennelijk omdat de apostelen zich bedreigd voelden door de inbreng van profeten en de afhankelijkheid van het roepen van apostelen door middel van profetie. Daarnaast kwam er soms ook valse profetie voor en dat leidde ertoe dat men of voorzichtiger werd met profetische uitingen of zelfs helemaal geen rol meer voor profeten wilde wegleggen.

  1. Algemene beschouwing

Het Katholiek Apostolische Werk van 1935

De beweging waarover we het willen hebben, is onafhankelijk van het oude, Engelse Werk ontstaan, maar oriënteert zich geestelijk wel op het Werk van 1835. Het begon met de Nederlandse broers Leonardus Johannes (Leo) Bos en Johannes Leonardus Bos (Johan) te Groenekan omstreeks 1935. De broers misten in de kerken de viervoudige bediening uit Ef. 4 en de Geestesgaven van 1 Kor. 12.

Beiden ervoeren - onafhankelijk van elkaar - een innerlijke roeping tot apostel, die bevestigd werd door een profetie van zuster Nijland in een interkerkelijke gebedsgroep te Utrecht. Zr. Nijland sprak de woorden, wijzend op de broeders Bos: “Zijt gij niet apostelen? Hebt gij niet Jezus Christus gezien?” De datum waarop dit gebeurde was bijzonder: 31 augustus 1932 en pas naderhand realiseerde men zich dat dit exact dezelfde datum was waarop honderd jaar eerder de roeping van de eerste Britse apostel, John Bate Cardale, plaatsvond. Op dat moment was Leo Bos 30 jaar en Johannes Bos 25 jaar. J.L. en L.J. Bos ontvingen enkele jaren onderwijs in de oude katholiek-apostolische gemeente te Utrecht.

Hun getuigenis werd door de oude KAG, op wie zij een beroep deden, zowel in Londen als in Den Haag genegeerd door het schrijven van de gebroeders Bos onbeantwoord te laten. Het oude Werk accepteert geen nieuw geroepen apostelen. De gebroeders Bos richtten toen een nieuw Katholiek Apostolisch Werk (KAW) op. Daar kent men sinds 1937 de viervoudige ambtsbediening door middel van apostelen, profeten, evangelisten en herders/leraars (Ef. 4:11). Hun centrale plek werd de kapel Tabor, Nieuwe Weteringseweg 52a te Groenekan bij Utrecht, gebouwd naast het woonhuis van de apostelen Bos en ook wel genoemd De Kapel van de Grote Koning (op bijgaande foto: de nieuwe kapel van 1990).

Taak en ontwikkeling van het KAW

De hoofdtaak van het Werk (de onderling gebruikte naam) is het zich verootmoedigen voor de verdeeldheid van de universele Kerk in zijn geheel. Daarvoor doet men schuldbelijdenis en wil de gemeenschap zich richten op het doen van voorbede. Zelf wil het een voorbeeld geven van eenheid, geleid door de viervoudige bediening uit Efeze 4:11 en het leergezag van apostelen. Oprecht gelooft men dat de apostelen van het Werk van 1835 door de Geest een blauwdruk hebben gekregen hoe de Kerk eruit moest zien volgens de tabernakelordening.

In de veertiger en vijftiger jaren bestond het Werk uit slechts een handjevol mensen. Pas in de jaren zestig en zeventig kwam er beweging en aanwas. Impulsen daartoe kwamen onder meer uit de charismatische beweging Vuur en, in Sliedrecht bijv., uit het koffiebarwerk van Youth for Christ.

De volgende apostelen

In april 1952 emigreerde Leo Bos naar Nieuw-Zeeland. Behalve de gebroeders Bos, van wie Leo Bos al in 1968 in Nieuw-Zeeland overleed en Johan Bos pas in 1997 stierf, functioneerde tussen 1941-1961 ook hun zwager Hendrik van Manen als apostel. Johan Bos benoemde en zegende Arie Nieuwland uit Middelburg als zijn opvolger, maar deze is inmiddels de 90 jaar gepasseerd en niet meer actief. Henk van Wijk (Groenekan) en Wiebe Tilstra (Makkum) - geroepen en afgezonderd in resp. 1989 en 1995 - vormen nu samen het apostolaat.

Typeringen dienst

Binnen de gemeenschap worden regelmatig profetie uitgesproken, en visioenen zijn niet ongewoon. De eucharistieviering (het avondmaal) staat centraal. Ook kinderen ontvangen geregeld de communie. Vrouwen bedekken hun hoofden. De diensten hebben een hoogkerkelijk karakter en lijken nog het meest op een Anglicaanse viering. Men hanteert in de diensten de oude katholiek-apostolische liturgie: een vast patroon met veel schuldbelijdenissen en voorbeden, inclusief de daarbij behorende kleding voor de priesterlijke ambten. Er wordt wierook ontstoken als symbool van aanbidding. In de diensten is een ‘stille tijd’ ingepland en daarbij is er ruimte voor het uitoefenen van Geestesgaven.

De dans van de blinde bruid

Uit deze kring schreef apostel Henk van Wijk op profetische aanwijzing het interessante boek ‘De dans van de blinde bruid’ (uitgave Merweboek, 2000). Dit was een zeldzaam moment dat het KAW zich naar buiten presenteerde, zij het niet met open vizier. Er werd niet duidelijk gemaakt dat Henk van Wijk als apostel functioneert in het KAW (‘nieuwe ordening’). Hij werd lid van de Ned.-Geref. kerk genoemd, waar hij toen al jaren niet meer kwam vanwege zijn dienst als apostel op Tabor. In een recensie van ds. Smouter (Ned. Geref. predikant) over het boek werd deze manier van presentatie als niet eerlijk ervaren tegenover hen die het boek op de cover hebben aanbevolen.

Gesloten opstelling in het verborgene

De groepering hult zich in geheimzinnigheid. Daarom wil ik een tipje van de sluier oplichten. Hun periodiek ‘WerkWoord’ is alleen beschikbaar voor hen die in deze kring van het KAW vertoeven. Ook het voorheen uitgegeven blad ‘Waarheidsdruppels’ werd intern gehouden. Het liturgieboek dat ze - afgeleid van de oude Katholiek Apostolische Kerk in Engeland - hebben uitgegeven, is niet voor buitenstaanders beschikbaar. Wel is hun Psalter (gregoriaans en chants) bij Jongbloed uitgegeven. Ook de uit het Engels en Duits vertaalde katholiek-apostolische boeken in de Taborreeks zijn alleen voor gebruik in het Werk bestemd.

Informatie is moeilijk verkrijgbaar vanwege de terughoudende opstelling van mensen in het Werk. Mensen, die gaan deelnemen in de gemeenschap, komen er meestal via via bij. Een website kwam er pas eind 2015, maar die is sinds eind 2016 weer off-line. In januari 2017 verloor de Algemene Kerk (AK) de ANBI-status bij de belastingdienst, omdat zij de financiële gegevens niet openbaar wenste te maken.

Dubbellidmaatschap

De leden van dit Werk zijn als regel tevens ook lid van een andere kerk. Het Werk vult aan wat men in de gewone kerken mist. De katholiek-apostolische diensten worden als regel door de weeks gehouden en op zondag gaan de meeste mensen doorgaans naar de eigen ‘kerkafdeling.’ In de kapel Tabor te Groenekan heeft men wel op zondag een eigen dienst, evenals in Makkum in de kapel Hermon en in Leipzig (D) bij de zusters Trinitatis. De universele Algemene Kerk bestaat in hun zienswijze uit alle gedoopten, waarmee men de als kind gedoopten bedoelt, tenzij iemand als volwassene gedoopt wordt.

Voortbouwen op het Werk van 1835

Er wordt getracht het Werk van de oorspronkelijke Britse apostelen in miniatuurvorm voort te zetten. Toen men eens aan Johan Bos vroeg, waarom hij weinig naar buiten deed, antwoordde hij: “Ik ben als apostel geroepen om het Werk van 1835 te bewaren. Ik ben slechts een kleine aanvulling.” Belangrijk is de profetie ten tijde van de Britse apostelen, waar het KAW, ontstaan in Groenekan ca. 1935, zich op beroept: “Na jullie zal aan dit werk nog een klein werk worden toegevoegd” (Bij navragen in het KAW kreeg ik niet te horen waar deze profetie te vinden is. Bij het raadplegen van insiders aangaande de apostolischen kwam slechts een profetie uit Bern in 1922 boven water, die een klein werk vermeldde, maar dit is een veel te late datering om het te kunnen koppelen aan de Britse apostelen, JdB).

Het Werk op de Bruinhorst

Vanaf 1980 was men in het bezit van het kasteel ‘de Bruinhorst’ te Ederveen dat op basis van profetie destijds door apostel Johan Bos werd aangekocht voor de opleiding van de zeventig (vergelijk Luk. 10:1). In de jaren 1995-1998 werden daar in drie en een half jaar zeventig personen - van wie de meesten uit Duitsland - verzegeld met de Heilige Geest onder handoplegging van een apostel en zij kregen daar hun opleiding. Volgens eigen zeggen waren dit nazaten van het oude Werk van 1835. Omdat de opdracht om de zeventigers op te leiden als vervuld werd beschouwd en de kosten van onderhoud hoog waren, heeft men het kasteel in 2009 verkocht.

Algemene Kerk

Opmerkelijk is dat sinds 26-08-2009 het kerkgenootschap in Groenekan zich bij de Kamer van Koophandel heeft laten inschrijven als De Algemene Kerk. Enerzijds associeert deze gemeenschap zich met het brede begrip van de AK van alle gedoopten, maar anderzijds gebruikt men de AK in enge zin als naam voor de eigen gemeenschap. Men wil geen aparte denominatie zijn, maar in de praktijk is men dat in wezen wel. In het verleden noemde het KAW zichzelf wel Inter-Kerkelijk Centrum (I.K.C.) en daarna Gemeente Gods.

Waar men de accenten legt

Voor het avondmaal gebruikt men het woord eucharistie (= dankzegging) en qua opvatting baseert men zich op de consubstantiatie, dat is Luther’s standpunt over het avondmaal (= brood en wijn zijn doortrokken van Christus).

Deze groepering beijvert zich op het gebied van boete en voorbede, het werk van de heilige Geest: waaronder profetie en de verzegeling onder handoplegging door een apostel (Hand. 8:14-17 en Hand. 19:1-6) en heiligmaking. De verwachting van de wederkomst van Jezus Christus wordt erg intens beleefd en men gelooft dat de opname van de eerstelingen of bruid onder de gelovigen aanstaande is.

  1. Kritische belichting

Een verdeeld apostolaat

Al vrij kort na het begin (omstreeks 1935) was er geen eenheid binnen het apostolaat van het KAW. Tussen de gebroeders Bos boterde het niet zo. Leo Bos ging in 1946 in Eibergen wonen, daarna in 1950 in Rijssen, beide op afstand van Tabor in Groenekan. De hoofdreden voor het vertrek van Leo Bos in 1952 naar Nieuw-Zeeland was de onmin met zijn broer Johan Bos. In 1955 was er ruzie tussen apostel Hendrik van Manen en apostel Johan Bos en bouwde Van Manen zijn eigen witte kapel, een mini-afsplitsing. Tot aan de dood van Van Manen in 1961 werd dit conflict niet opgelost, hoewel hij getrouwd was met de oudste zuster van Johan Bos.

In 1971 was er een afscheiding van een groep mensen die meenden - onder invloed van het oude Werk van 1835 - dat de altaren afgedekt moesten worden en de eucharistie niet meer moest worden gevierd. Onder hen waren Jaap Godschalk die al in de vroege jaren zestig tot apostel was gewijd en diens zwager Arie Nieuwland die in 1969 geroepen werd tot apostel.

In 1980 verzoende Arie Nieuwland zich met apostel Johan Bos en werd na acht jaar weer als apostel afgezonderd. In 1997, vlak voor zijn heengaan, zegende apostel Johan Bos de reeds genoemde Arie Nieuwland als primus inter pares onder zijn medeapostelen Henk van Wijk en Wiebe Tilstra. Volgens het getuigenis van meerdere oud-leden van het KAW werd apostel Nieuwland van meet af aan door zijn beide medeapostelen niet als eerste van de drie aanvaard. Totdat in WerkWoord van december 2006 officieel werd medegedeeld: “Broeder Arie Nieuwland heeft gezien zijn hoge leeftijd een aantal van zijn taken overgedragen aan de beide andere apostelen.”

Seksueel misbruik

Eind 2005 ging er een beerput open toen bleek dat een hoge dienaar in het Werk zich ruim dertig jaar vergrepen had aan vrouwen uit de gemeenschap. Daar waren meer dan dertig vrouwen bij betrokken. Klachten over dit seksueel misbruik bij de apostelen door de jaren heen gingen de doofpot in. Of er werd aan de betrokken dienaar - in wie men een bijna onbegrensd vertrouwen had - de absolutie of vrijspraak van zonden verleend zonder de klachten van meerdere vrouwen grondig te onderzoeken naar het woord “gij zult geen klacht tegen een oudste aannemen, tenzij er twee of drie getuigen zijn” (1 Tim. 5:19). De huidige apostelen beschouwden deze vrouwen zelfs als medeschuldig en zij moesten hun aandeel als schuld belijden. Hen werd evenmin professionele hulp aangeboden door het apostolaat, wel hulp uit eigen kring. In WerkWoord, het magazine van het KAW, werd er met geen woord over het seksueel misbruik gerept, zelfs geen pastoraal artikel om de slachtoffers te erkennen, te steunen en te vertroosten.

Gedragscode

Wel werd er een Gedragscode AK ontworpen die - gezien de latere ontwikkelingen - een papieren tijger bleek te zijn. Er staat onder andere in dat er op niemand druk mag worden uitgeoefend, maar de bewijzen van pressie op mensen stapelden zich op in de jaren daarna. Van de drie vertrouwenspersonen was er eerst een onafhankelijk iemand van buiten de AK betrokken in de gesprekken. Toen de apostelen haar bemoeienis en inmenging kennelijk te groot vonden, werd zij vriendelijk verzocht haar taak te beëindigen.

Reorganisatie of doorstart van gemeenten

Het openbaren van het seksueel misbruik door een broeder die hoog in de hiërarchie stond, gaf veel opschudding en verwarring in de KAW-gemeenschap.

In 2013 kwam er een doorstart in het land door toevoeging van enkele kleine gemeenten (Den Haag, Arkel, Rozenburg, Ede, Almelo, Maarssen) aan grotere in Nieuwegein (voorheen Utrecht, tegenwoordig op Tabor in Groenekan samenkomend), Sliedrecht, Middelburg en Arnhem, die op doordeweekse avonden bijeenkomen. De vijfde gemeenschap Friesland/Groningen komt doordeweeks in Makkum bijeen. In Makkum woont Wiebe Tilstra als apostel en daar heeft men in 2017 de Sint Martinuskerk (met 150 zitplaatsen) gekocht.

Daarnaast zijn er in enkele andere landen, zoals Duitsland (Leipzig, Dresden, Berlijn en Gera) en in Oostenrijk (Wenen) gemeenten gevormd die verbonden zijn met het Werk (onderlinge aanduiding) in Nederland.

Buiten de gemeenschap geraakt

Ontstane gemeenten in Engeland, Noord-Ierland en in de Verenigde Staten in Minneapolis zijn de laatste jaren buiten de gemeenschap van de AK vanuit Groenekan geraakt. Ook de dienaren in deze landen kwamen buiten de gemeenschap van het ‘Groenekan-Werk’ (aanduiding onder apostolischen) te staan. De buitenlandse contacten zijn vooral ontstaan door het werk van de aartsengel (= bovengemeentelijk)-evangelist Piet van Heijningen († 2014). Hij kwam in 1947 in contact met het Werk en op Pinksteren 1951 ontving hij de verzegeling met de Geest onder handoplegging van apostel Leo Bos. Deze ijverige en bewogen evangelist werd in 2001 als engel van Utrecht terzijde geschoven door de apostelen Nieuwland, Van Wijk en Tilstra. Piet had veel kennis van het Werk van 1835, stelde kritische vragen, wist ook wat het oude Werk zei over de twee getuigen, was engel-evangelist en niet wat het apostolaat wilde: dat alle zeven gemeenten (de kandelaar) een engel-ouderling zouden hebben.

Drastische nieuwe koers: mensen in de knel

In de laatste tien jaar is er sprake van een nieuwe koers die een radicalisering van de AK teweeg bracht. Er is een loutering in de gelederen gaande waarbij heiligmaking extreem naar voren komt. De apostelen Henk van Wijk en Wiebe Tilstra eisen absolute gehoorzaamheid aan het apostolaat. Men beroept zich daarbij op een tekst als: “Wie naar u hoort, hoort naar Mij; en wie u verwerpt, verwerpt Mij” uit Luk. 10:16. De KAW-apostelen stellen zich op gelijke hoogte als bijbelse apostelen zoals Paulus en Johannes.

Diverse engelen (= voorgangers), priesters en diakenen in de gemeenten zijn de laatste jaren óf zelf weggegaan óf werden door het apostolaat buiten de groep gezet, ofwel zó onder druk gezet dat zij zich wel terug moesten trekken. Het puntje bij het paaltje is vrijwel altijd dat een in diskrediet geraakte dienaar niet gehoorzaam genoeg geweest zou zijn tegenover het apostolaat. Mensen werd het functioneren onmogelijk gemaakt door bijvoorbeeld te bevelen dat men op het hoofdcentrum Tabor in Groenekan niet meer welkom is. De reden daarvan wordt veelal niet duidelijk gecommuniceerd. Daar moet de betrokkene zelf achter zien te komen.

Er is een behoorlijke leegloop gaande die mogelijk een vierde deel, of zelfs een derde deel van de leden betreft. Naar schatting telde het KAW rond 2006 ongeveer 750 betrokkenen in Nederland en 250 in het buitenland. In totaal dus ongeveer 1000 leden. Anno 2017 zijn er waarschijnlijk nog 450 à 500 leden van de AK in Nederland over en ruim 200 in het buitenland, vooral in Duitsland.

Ondoorzichtig financieel beleid

Hoewel er een jaarverslag is en er zowel kascontrole als accountantscontrole plaatsvindt, zijn de geldstromen niet transparant voor de gewone leden die trouw hun tienden aan de AK schenken. De leden hebben er geen idee van wat de verkoop van kasteel de Bruinhorst in 2009 heeft opgeleverd en waar dat geld aan is besteed. De verkoop van het pand Herenstraat 17 in Utrecht met de kapel in de tuin vond plaats in 2015. De gemeenteleden zijn niet op de hoogte van het verkoopbedrag en hebben er geen notie van wat voor bestemming dit geld heeft gekregen. Kennelijk worden de financiën beheerd op basis van vertrouwen in de aartsdiaken, de engelen/voorgangers en de apostelen. Er is geen bewijs dat er onregelmatigheden hebben plaatsgevonden. Wel plaats ik de kanttekening dat het behoort tot het normale christelijke fatsoen om gemeenteleden die hun tienden offeren voor het Werk financiële openheid van zaken te geven.

De twee getuigen en de eerstelingen

Henk van Wijk en Wiebe Tilstra beschouwen zichzelf sinds 2004 als de twee getuigen Mozes en Elia van de eindtijd uit Openbaring 11. Het is wonderlijk hoe men bepaalde bijbelse profetische lijnen en getallen invult. Bijv. ‘tijd, tijden en een halve tijd’ uit de Openbaring is geen drie en een half jaar, zoals de meeste uitleggers menen, maar 30, 60 en 15 jaar. Dit wordt ingekleurd door en praktisch ingepast in de gebeurtenissen in de eigen, kleine gemeenschap: 1901 overlijden laatste apostel van het oude Werk Woodhouse, 30 jaar= half uur stilte (een tijd van wachten); 1931: begin van de werking van de Geest op Tabor te Groenekan; 60 jaar: tijd van broeder J.L. Bos; 1991: oprichting altaar in Makkum; een halve tijd: 15 jaar= tijd van de twee getuigen; 2006: opstanding van de twee getuigen en begin Nehemia-werk: de oogst is begonnen. Dit werd gezien met het oog op Minneapolis: de oogst vindt plaats in het midden van Jer-USA-lem (Ezech. 9). Men laat de Bijbel op een bizarre manier typologisch buikspreken en willekeurig krijgen bijbelse aanduidingen een verwrongen toepassing in een krampachtige eindtijdvisie. Van het werk in de USA te Minneapolis, waar Paul Kyle aartsengel was, is sinds 2012 niets meer over. Dit zogenaamde licht (= profetie, visioen of droom) is dus geen waarheid geworden. Er is niets te zien van de oogst.

De naam Benjamin in Ps. 80:3 wordt van toepassing verklaard op apostel Arie Nieuwland en de namen Efraïm en Manasse op de apostelen Henk van Wijk en Wiebe Tilstra. Het is hachelijk, om niet te zeggen gevaarlijk, zo om te gaan met typologie in de Bijbel en dit in verband te brengen met personen in je eigen groepering.

De roeping van het KAW koestert hoge pretenties voor de eindtijd. De door het apostolaat met de Geest verzegelde gelovigen zien zichzelf als uitverkoren tot eerstelingen en strekken zich daarnaar uit (Openb. 14:4).

Absolute gehoorzaamheid aan het apostolaat

Wie niet onvoorwaardelijk gehoorzaamt aan het apostolaat, kan buiten de gemeenschap worden geworpen of zodanig op een zijspoor worden gezet dat hij of zij niet meer actief kan functioneren. Het heeft alle schijn van machtsmisbruik. Men schorst de persoon en die wordt een jaar ‘de woestijn in gestuurd.’ Daarna is het of: buigen in het stof voor het apostolaat, waarbij de betrokkene belijdt ‘niet goed gestaan’ te hebben tegenover de apostelen. Of: het wordt barsten, als de ambtsdrager in kwestie dat volgens zijn geweten niet kan of niet wil, en dan verdwijnt hij uit de AK, vrijwillig of gedwongen. Hoe legt het apostolaat dat uit? Zij zeggen dat dit de eigen keuze van zulke dienaren is. Die dienaren kiezen er in hun optiek zelf voor niet-gehoorzaam te zijn. Ex-dienaren van de gemeenschap worden gezien als afvallig en besmet (melaats) en als men ze op straat tegenkomt zelfs niet meer gegroet (2 Joh. 10; 1 Kor. 5:11). De laatste tien jaar zijn er meer dan 30 dienaren buiten de gemeenschap beland.

Contactbreuken in families

Achter de schermen gebeurt er veel wat een gewoon oprecht AK-lid niet weet en haast niet zou kunnen geloven als hij of zij het aan de weet zou komen. Er is sprake van ernstige contactbreuken tussen ouders en kinderen of tussen kinderen en ouders als er verdeeldheid is tussen gezinsleden die wel en die niet tot de AK (in enge zin) behoren. Waar het contact verbroken is, komt het voor dat een ouder niet op een bruiloft van een eigen kind wordt uitgenodigd en behalve de kinderen ook de kleinkinderen niet meer te zien krijgt. Families worden kapot gemaakt. De verhalen hieromtrent zijn hartverscheurend en ontzettend pijnlijk voor de betrokkenen. De apostelen deinzen er niet voor terug om deze rigoureuze maatregelen in stand te houden of zelfs dringend te adviseren. Dit komt vooral voor als de vrouw van de man met een bediening in het KAW zelf niet deelneemt in de zgn. AK. Dit alles wordt dan gerechtvaardigd met teksten als Matth. 10:37: “Wie vader of moeder liefheeft boven Mij is mij niet waardig.” Mannen controleren het e-mailverkeer en het belgedrag van hun vrouwen, zeker als die niet in de AK zijn. Er worden contacten met familieleden doorgesneden om niet besmet te raken door hen die niet de wil van God doen. De gelovigen in de AK zijn in hun optiek de geestelijke familie en denken dat alleen zij de wil van God doen.

Het problematische in het dubbellidmaatschap

AK-leden die tevens in een kerkafdeling participeren, zijn allengs kritischer geworden en steeds meervan hen storten zich helemaal op de AK en veel minder op het lidmaatschap van een kerkafdeling. In kerken waarbinnen KAW-leden functioneren, wordt hun houding vaak als onzuiver aangevoeld. Zij spreken geregeld vanuit veroordeling en demonstreren een elitementaliteit ten opzichte van de andere kerkleden. Men is meer bezig met het eigen kleine clubje, dan met de universele Kerk als geheel.

De Algemene Kerk eist mensen bijna totaal op

Vroeger - zeker in de tijd van broeder Johan Bos - was men allereerst lid van een kerk en deed men het Werk erbij. Er was toen nog een bepaalde gemoedelijkheid, een informele manier van met elkaar omgaan.

De AK spoort de leden nu echter regelmatig aan de dagelijkse, korte vieringen (morgen- en avondoffer genoemd) bij te wonen. Dit vergt veel van de energie en tijd. De mensen moeten steeds meer in de AK komen en het is nooit goed genoeg. Sommige leden staan onder een onverantwoord hoge druk.

Macht en manipulatie van de apostelen

Voor bijna elke beslissing vragen de leden om advies aan het apostolaat. Besluiten worden vaak genomen op grond van profetische aanwijzingen of visioenen. De uitleg van deze geestesuitingen vindt plaats volgens de interpretatie van de apostelen. Manipulatie is daarbij een reëel gevaar, vooral omdat we weten dat er geen vragen mogen worden gesteld over de gang van zaken. Het biechtgeheim waarbij mensen persoonlijke moeiten vertrouwelijk delen met het apostolaat wordt geregeld geschonden, omdat op een gegeven moment uitkomt dat er elementen uit gesprekken doorverteld zijn aan hoge dienaren. Veel leden leven onder psychische druk en angst voor de macht, de intimidatie en de controle van de apostelen. Ex-leden zijn verwond en beschadigd. Het gaat niet meer primair om de gehoorzaamheid aan Christus en aan de Bijbel, maar om de absolute onderwerping aan Henk van Wijk en Wiebe Tilstra. In de gemeenschap heerst onder de gelovigen een volgzaam en gedwee klimaat.

Wantoestanden

Veel van de mensen in het Katholiek Apostolisch Werk zijn oprecht, maar zijn door de betoverende werking van de goede aspecten in de gemeenschap gedeeltelijk blind voor de kwalijke kanten. Voor deze sektarisch geworden groepering moet gewaarschuwd worden. Daarbinnen komen momenteel vreemde toestanden voor. Als voorbeeld noemen we een hoge dienaar, die de sloten van zijn huis verving, zodat zijn vrouw - die niet in de AK is - niet meer naar binnen kon. Zij zijn in gemeenschap van goederen getrouwd en het wisselen van de sloten om de toegang tot het huis aan de vrouw te ontzeggen gaat lijnrecht tegen de Nederlandse wet in. Als zij juridische hulp had gevraagd, was dit ongetwijfeld aangepakt.

Tot nu toe is de AK nog met zulke schrijnende situaties weg gekomen. Onder dienaren in de aartsengelrang - dat wil zeggen: zij functioneren op bovengemeentelijk niveau - komt het voor dat men scheidt van tafel en bed of zelfs tot definitieve echtscheiding overgaat zonder bijbelse gronden (er is geen sprake van overspel of kwaadwillige verlating). Dit doet men nota bene onder het motto dat voor God het huwelijk in stand blijft. Alsof dit een alibi is om als mens te scheiden wat God heeft samengevoegd (Matth. 19:6).

Misstanden aan het licht

Ik schrijf dit alles, omdat de misstanden in de AK openbaar moeten komen (in mijn boek ga ik daar nader op in). Het is vooral een geestelijke strijd en de betovering in deze beweging moet in Jezus’ naam doorbroken worden. Haar werken getuigen van weinig respect in de omgang met de medemens, de medebroeder en -zuster die in de knel komt en bij wie angst aangejaagd wordt.

De gewone broeders en zusters in de AK zijn vaak oprecht in hun geloof. Zij zijn gehecht aan de liturgie van de diensten en velen hebben deze als mooi ervaren door de jaren heen. Zij hebben soms geen idee wat voor intriges en manipulatieve gedragingen en daden er achter de coulissen plaatsvinden, waardoor tientallen engelen (= voorgangers), priesters en diakenen het veld hebben moeten ruimen vanwege een schrikbewind, waarbij de getroffen dienaren geen schijn van kans kregen. Zij zijn heus niet allemaal zomaar verdwenen, omdat ze het Werk ontrouw wilden zijn, maar omdat ze op een gezonde, evenwichtige en bijbelse wijze wilden functioneren, in plaats van een speelbal te worden van de heerschappij van de apostelen van de AK.

De kerkverlaters werden soms beschuldigd van eigen autonomie in plaats van de verschuldigde gehoorzaamheid ten toon te spreiden tegenover het apostolaat. Echter, zij kregen niet de ruimte om naar hun eigen geweten te handelen en de allermeesten van hen waren helemaal niet in de oppositie. De apostelen die zich bezig zouden moeten houden met het gebed en de bediening van het Woord (Hand. 6:4) en het stichten van gemeenten, bemoeiden zich in de AK met alles, zelfs met het controleren van allerlei aardse zaken.

Risicogemeenschap

Ik wil een krachtige waarschuwing geven aangaande deze katholiek-apostolische stroming. Het waarschijnlijk eens met goede motieven omstreeks 1935 begonnen KAW is verworden tot een sekte, waarvan de kenmerken aanwijsbaar zijn. Ik denk specifiek aan de volgende punten:

  • Het apostolische gezag staat aan de top van de hiërarchische piramide centraal. Dit voert tot onvoorwaardelijke gehoorzaamheid aan het apostolaat dat alleen aan God verantwoording schuldig is. Dit gaat ten koste van het individuele geweten van de gelovigen.
  • Elitair denken (wij hebben meer geestelijk licht dan andere christenen) en exclusief denken (wij worden geleid door een unieke viervoudige bediening) komen veel voor. De (kleine) Algemene Kerk (lees: KAW) is belangrijker geworden dan de (grote) Algemene Kerk waar alle christenen deel van uitmaken.
  • Een geheimzinnigheid over de geloofsinhoud waarin slechts onder hen onder apostolische handoplegging door de Geest verzegelde gelovigen worden ingewijd.
  • Onderwaardering/minachting van bloedbanden. Onder het motto de wil van God te doen verbreekt men familiebanden.
  • Krampachtig leven in het perspectief van de eindtijd speelt een hoofdrol. Men perst Bijbelteksten in het stramien van de eigen kleine groepering en verklaart ze van toepassing op de eigen apostelen. Daardoor raakt men het zicht kwijt op het grote geheel der christenheid en is de geloofsverwachting niet meer ontspannen.
  • Manipulatie, intimidatie, indoctrinatie en controle spelen een niet geringe rol.

Het is belangrijk dat mensen die met de AK in aanraking komen weten dat deze een risicogemeenschap vormt. Momenteel werft de groepering vooral onder asielzoekers die men alleen maar helpt als ze trouw naar de diensten komen. Natuurlijk betreft het hier een doelgroep die afhankelijk is en daardoor beïnvloedbaar.

Bezinning

We hopen dat mensen binnen de gemeenschap na zullen gaan denken over wat er in werkelijkheid gebeurt achter de façade van de plechtige, liturgische diensten. In plaats van klakkeloos hun apostelen te volgen is er broodnodig bezinning nodig over hoe hard en meedogenloos er met mensen omgegaan wordt in de naam van God.

Het is mijn gebed dat oprechte gelovigen binnen de AK werkelijk licht van God zullen ontvangen, opdat hun ogen opengaan! En dat de apostelen zich zullen bekeren van hun rigide en liefdeloze koers ten opzichte van alle vertrokken dienaren en zich werkelijk zouden verootmoedigen over het aangerichte leed door meestal onnodige familiebreuken is mijn vurige wens!

Jildert de Boer


In april/mei 2017 verschijnt van de auteur het boek ZIJT GIJ NIET APOSTELEN?! Geschiedenis, leer en praktijk van het Katholiek Apostolische Werk of de Algemene Kerk Groenekan. Het boek telt ca. 370 pagina’s en komt uit bij Uitgeverij Ipenburg te Elburg.


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Sekten