Wij hebben de waarheid...geloof ik

Toespraak van drs. Jef de Vriese op de derde Lustrumdag van Stichting Promise, gehouden zaterdag 28 november 1998 te Gouda. Thema's:

Wij hebben de waarheid .... geloof ik.

Ik beleef het in mijn kerk.

Een woord voor modernen en postmodernen

Met betrekking tot het modernisme en postmodernisme wil ik proberen om niet te denken vanuit hoe de wereld denkt, maar een kader neerzetten van waaruit de Schrift denkt. Er zijn vier begrippen waar rond mijn toespraak is opgebouwd, welke terug te vinden zijn in het schema. Deze vier woorden zijn ook kernwoorden in het hogepristerlijk gebed van de Here Jezus in Johannes 17. Dat zijn:
  • gehoorzaamheid,
  • waarheid,
  • bevrijding en
  • gemeenschap.
Deze vier staan in een logische volgorde.

Omdat God bestaat, is er autoriteit. God is er, dus er is gezag. Als er gezag is, dan is er ook waarheid. Absolute waarheid. De waarheid, die vrij kan maken. Dat is de bevrijding. En waar moet die vrijheid toe leiden? Tot gemeenschap met God en met elkaar.

Gezag

Gezag - theocentrisch

De Schrift toont het principe van de goddelijke natuur in de discipel, van waaruit de wet van de liefde zich in vrijheid aan de regels houdt. Het principe van het leven door de Geest zoekt naar mogelijkheden om in overeenstemming met het leven van de Geest te leven. De geboden, de bergrede, de werken waartoe Jakobus oproept, of de plichten, die Paulus aanhaalt in zijn brief aan Titus, zijn niet in tegenspraak met de genade. Zij zijn de goede werken, die God tevoren bereid heeft, opdat wie in Christus is, daarin zou leven. (Ef,2:8-10) De discipel kan vrij van de zonde in gehoorzame dienstbaarheid door de Geest de werkingen des lichaams doden, omdat hij deel heeft aan de natuur van Christus.

Wie het Woord bewaart, aanvaardt het, gehoorzaamt het en bewaakt het. Hij staat er borg voor dat zijn leven er naar gericht is. Heiliging is een logisch gevolg van het volgen van jezus, die ook zichzelf geheiligd heeft voor zijn discipelen, zodat zij God zouden zien. Waarachtig leven drukt zich uit in gehoorzame toewijding. 'Moeten' en 'verplichting' zijn geen last, maar dankbaar leven overeenkomstig de identiteit, die men in Christus ontvangen heeft. Gods gezag wordt uitgevoerd in gerechtigheid en bewerkt in gerechtigheid.

Gezag

Gezag - modern - autoritair

De moderne kerk formuleert haar geloof in vaste geloofswaarheden en erkent het gezag dat er mee gepaard gaat. Vanzelfsprekend betekent gezag het recht de naleving van regels op te eisen. Verplichting hoort bij geloof. God is de Andere, de Rechter over al wat leeft. Gevaar in dit accent is dat geestelijke leiders gemakkelijk verzeilen in waarschuwende vingertjes en moraliseredn gepreek. Het oordeel van rebellie tegenover hen die op enig punt anders denken, is nooit veraf. Modern geloof vermaant veelvuldig en koestert zelden.

Gezag - postmodern - antiautoritair

Discipelen onder postmoderne invloed hebben moeite met gezag en gezagsorde. Het liefst prediken zij de relativiteit van leerstellingen. In het postmodernisme is niet de inhoud van de leer belangrijk, maar 'wat het voor mij betekent'. Niet het Woord op zich heeft gezag, maar hoe de gelovige dat woord als lezer recontrueert. Ieder krijgt zijn zeg over wat hij of zij van een tekstgedeelte vindt, waarbij de som van de bevindingen rijker is dan de inhoud van wat ÈÈn individue er van denkt. Het accent ligt op 'sharing' (delen van geloofservaringen en visie) en niet op leerstellig onderwijs. Niemand kan de absolute interpretatie opeisen. Zekerheden worden gerelativeerd. God wordt een vriendje, en er is geen wetgever meer. Gezagsuitspraken wordt meteen bestempeld als wetticisme. Postmoderne vrijheid ontloopt verantwoordelijkheid en plicht in de navolging van de wet. vrijheid staat hoog in het vaandel.

Waarheid

Waarheid - theocentrisch

In de Schrift gaat het om een eenheid van leer en leven. Waarheid is niet alleen verstandelijke inhoud, maar is tegelijkertijd beleving. In de waarheid wordt geloofd, maar ook gewandeld (3Joh.3) Waarheid is niet louter de juiste leerstelling. Waarheid is tegelijktijd verbonden met het leven van God. In de waarheid is er geen onderscheid tussen theoretische en existentiÎle waarheid.

Bijbelse authenticiteit is waarachtigheid; leven in overeensteming met Gods karakter, verbonden met Zijn leven. Het bijbelse criterium voor echtheid is niet wat de mens begrijpt of ervaart, maar wat in overeenstemming is met Gods karakter.

Het christelijk geloof is een levensdienst. Geloofswaarheden worden ingeprent temidden van het leven: wanneer gij zit, onderweg zijt, neerzit en opstaat (Deut.6:7). Kennis is levenskennis, verbonden met het dagelijks leven.

'De waarheid' valt samen met de 'Weg' en het 'Leven' (Joh.14:6). In de waarheid wordt de discipel geheiligd (het volgen van de Weg) en wordt Gods leven zichtbaar (door het Leven)(17). De roeping, waarmee Jezus in zijn leven de Vader laat zien, geldt voor de discipelen, die in de wereld gezonden worden (vs.18).

Kennis is leven (vs.3) Kennen is meer dan 'weten over'. En leven is meer dan ervaren. Het is ook erkennen, persoonlijke betrokkenheid, en onderwerping aan de kennis. Hem kennen is Hem kennen zoals Hij is: de levende waarachtige God, zoals Hij zich openbaart in zijn Woord en in zijn Zoon, en niet zoals Hij gemaakt wordt door de ervaring van mensen. De vraag is niet of iemand in god gelooft, maar of iemand in die God gelooft en Hem kent in een persoonlijke relatie. De waarheid over God vindt grond niet in de ervaring van de discipel, maar in wie Hij Zelf is.

De joden bv. dachten God te kennen, maar zaten mis, omdat ze de Zoon niet erkenden (1Thes.1:9). Eeuwig leven is gemeenschap met God, in zijn eniggeboren Zoon. Het gaat om een relatie met ervaring Èn waarheidsinhoud. De vraag is niet of iemand in God gelooft, maar of Hij in de God van de Bijbel, geopenbaard in zijn Zoon gelooft.

Iets is niet waar, omdat het in de Bijbel staat op zich, maar omwille van de God van de Bijbel. Het Woord is waar, omdat er een waarachtig God borg voor staat. Waarheid vinden, kan nergens behalve bij God. Daarom is waarheid altijd verbonden met een relatie met God. Buiten God om bestaat er geen waarheid. Iets is waar wanneer het verbonden is met de Ware. Leven dat niet getoetst kan worden aan de waarheid die God openbaart in zijn woord, is geen leven vanuit God.

Het is vanuit de relatie, die Jezus heeft met de Vader dat Hij Gods naam openbaart, niet als een leer om verstandelijk te geloven, maar als een zichtbaar maken van wie God is door zijn levensstijl heen. De vader wordt zichtbaar door zijn leven, dat Zijn woord bevestigt. Woorden zonder steun uit het leven overtuigen niet. Jezus praatte niet over de Vader, maar vanuit de Vader.

Waarheid - modern - objektief

In de moderne cultuur ligt waarheid in authenticiteit, in de geloofsbeleving. Geloofsinhoud wordt secundair.

Waarheid - postmodern - subjektief

Postmodernisme is niet geÔnteresseerd in het praten over regels, theologische standpunten (of geschilpunten), enz. Postmoderne mensen zijn niet geÔnteresseerd in ÈÈn groot verhaal, dat de waarheid van alles omvat. Geloofservaring staat centraal. Waarheid als inhoud wordt dood genuanceerd, tot er straks inhoudelijk niets meer over blijft ...? Hier heerst het gevaar van de ervaring zonder objektieve geloofswaarheid. De toetssteen is 'of ik mij daar goed bij voel' en 'wat dat voor mij/u betekent', en niet wat het objektief is.

Bevrijding

Bevrijding - theocentrisch

Volgens de Schrift is de discipel bevrijdt, maar nog niet helemaal. De Vader verheerlijkt de Zoon via het kruis en de opstanding, met een erfenis. Kruis en kroon gaan samen. Bijbelse bevrijding is met het oog op de heerlijkheid van God, niet met het oog op de eigen heerlijkheid, Èn in overeenstemming met de waarheid van het evangelie.

Ook Jezus verlangt naar huis (Joh.17:5), naar herstel van de heerlijkheid, die Hij had voor zijn zelfontlediging (Fil.2:7) en zelfs voor de wereld bestond. Zijn de discipelen dan bereid om de vruchteloosheid en verbrokenheid in te calculeren in hun leven, totdat het zoonschap over hen geopenbaard zal worden. (Rom.8) Is God een sinterklaas, die instaat voor onmiddellijk geluk, of zijn zij discipelen, die instaan voor de verkondiging van de heerlijkheid van God, ook temidden van het kruis?

De heerlijkheid van de Vader en van Christus is in de discipelen, maar de discipelen zijn nog in de wereld. Jezus bidt voor geestelijke bescherming, heiliging en verheerlijking. Het is nog niet klaar (v.11) De discipelen zijn nog in een wereld die hen haat, waaruit zij niet zijn (v.14+16) en waar de boze heerst (v.15).

Bevrijding - modern - zelfredzaamheid

Moderne christenen hebben weinig moeite met geloofsafhankelijkheid. Datgene wat de wetenschap belooft (overwinning op ziekte, natuurfenomenen, enz.) zoeken ze in afhankelijkheid bij God. Wie als gelovige een oorlog heeft meegemaakt, weet wat overleven is en zoekt zijn heil in God, die het oncontroleerbare toch beheerst. God staat midden in de verbrokenheid van het leven. Hij komt als bevrijder en beantwoorder van gebed. God past in het plan van streven naar zelfwaarde en geluk.

Bevrijding - postmodern - leren leven

Christenen met een postmodern tikje ontkennen of vluchten weg van verbrokenheid. Leven met risico bestaat niet in hun geloofsboek. Zij willen geloof als middel om de verbrokenheid te beheersen. Geloof moet helpen om de pijn hier en nu te controleren, en liefs zo snel mogelijk. Geloof is pragmatisch ( het moet werken; wat werkt, is goed) en ervaringsgericht.

Gemeenschap

Gemeenschap - theocentrisch

Eenheid met God is het kernpunt van het evangelie. Reeds voor de schepping was binnen de drie-eenheid een volmaakte eenheid. Een gelijkaardige eenheid, als beeld van God, werd in de schepping in de mens gelegd: de mens, man en vrouw, en in volkomen eenheid met God. Zonde, die aan de basis ligt van het verlies van de eenheidsrelatie met God heeft geleid tot eenzaamheid, pijn, lijden, enz. Dit zijn symptomen van een verloren eenheid. De symptomen bestrijden is uitdrukking van verlangen naar het paradijs: de herstelde eenheid met de Schepper en elkaar.

Hier raken we de hartewens van Jezus, zijn 'testament' in Johannes 17: de eenheid van Vader en Zoon, verkondigd en meegedeeld aan de discipelen. Die eenheid ligt niet in het ervaren van een relatie. Eenheid is een status, die ook in gemeenschap ervaren wordt,

Jezus hief zijn ogen ten hemel (vs.1). Dit is zijn aandachtspunt en uitgangspunt: contact met de hemel. Gemeenschap met God is, uit de wereld aan Jezus gegeven zijn (vs.6). De kloof tussen God en de discipelen is overbrugd. De kloof met de wereld blijft. Een gelovige die zich thuis voelt in de wereld moet wel nadenken of hij wel een gelovige is, en een gelovige die dat doel heeft, heeft het verkeerde doel voor ogen (vgl.Jak.4:4). Al wie van Christus is, is ook van de Vader, opgenomen in hun gezamenlijke eenheid. Dit belicht ook het belang van liefde als kenmerk en bewijs van eenheid met de Vader (vs.20-26).

Eenheid is dus geen verstandelijk theologisch feit, maar eenheid door en in het kennen van de ware God, het deel hebben aan de gemeenschap met de Zoon. Deze liefde en eenheid hebben de discipelen onder elkander en niet met de wereld, die hen haat.

Het gaat niet alleen om eenheid van geloofsinhoud, maar ook om eenheid van leven, die zich uit in liefde (vs.26), zodat niemand meer eenzaam hoeft te zijn .... Wie samen deel heeft aan de goddelijke natuur, heeft ook deel aan elkaar.

Dit wijst op het belang van het ontwikkelen van de relatie met God, en het ingeschakeld zijn in Gods familie. Geloof is niet een louter weten, niet louter emotie, maar ook het delen van een gezamenlijk leven met de Schepper en de broeders en zusters. De mens is een relationeel wezen, dat als individu het best tot zijn recht komt in een unieke gemeenschap met God en Gods gezin.

Gemeenschap - modern - autonomie

De moderne cultuur is individualistisch. Het individu staat op zichzelf; geloofservaring meedelen is secundair. Eensgezindheid in denken leidt echter niet noodzakelijk tot medeleven in de gemeenschap. Gevaar hiervan is dat verstandelijke eenheid eenzijdig benadrukt wordt, ten nadele van andere elementen in de gemeenschap. Er wordt weinig aandacht besteed aan onderlinge zorg, emotionele nabijheid, bemoediging, enz. Eenzaamheid is een risico.

Gemeenschap - postmodern - sociale context

In de postmoderne tijd wil men geloof delen. Centraal staat wat het geloof betekent en hoe het verrijkt kan worden in de ontmoeting met de ander. Iets krijgt betekenis mede in de relatie met de ander, in de context waarbinnen het verschijnt. Gevaar hiervan is dat geloof betekenis heeft in een context (bv. de kerk), maar niet in een andere context (bv. de vriendschap). Zo kan in de gemeente gepredikt worden dat men geen ongelijk span moet vormen met ongelovigen, en tegelijkertijd buiten de gemeente verkering hebben met een vriendje, dat de Heer Jezus niet kent. Voor de moderne mens liggen deze dingen logisch in conflict, maar voor de postmoderne mens geldt die logica niet. Het gaat hem om de betekenis ervan, die in beide contexten verschillend zijn kan.

Tot slot

Het licht van het evangelie schijnt in de duisternis van het modernisme en het postmodernisme. Beide stromingen dreigen de kerken in hun greep te houden.

Traditionalisten zullen dwepen bij de aloude kaders van aanvaarden en onderhouden van de leerstellingen. En hoe belangrijk deze ook zijn, ze zullen verstarren en niet in staat zijn levende vrucht voort te brengen.

Postmodernisten zullen leerstellingen nuanceren en relativeren en hoog oplopen met ervaringen. En hoe belangrijk 'ervaring van het leven Gods' ook is, ze zal emotionaliteit en excessen als vrucht dragen.

Ligt de waarheid in het midden? Geenszins!! De waarheid ligt in de Schrift. Kan een vernieuwde door-denking van de eeuwenoude boodschap ons door Gods genade worden toevertrouwd? Kunnen wij voorkomen ongepast modernistische eenzijdigheid te verpakken in ongepaste postmodernistische eenzijdigheid?

De boodschap van de Bijbel is leer en leven, niet leer verpakt in ervaring, noch ervaring zonder objectieve inhoud. bij schema vermelden: Dit schema is een voorlopige versie; dhr. de Vriese zou het op prijs stellen als er aanvullingen cq. opmerkingen geplaatst zouden worden. Dit kan via St. Promise of rechtstreeks bij het CPC.

januari 1999


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Postmodernisme