De kracht van bijbels pastoraat

DE KRACHT VAN BIJBELS PASTORAAT

In het Reformatorisch Dagblad van 8 maart 1997 werd een interview gepubliceerd van H. de Vries met de voorzitter van Stichting Promise, Gerard Feller. Daar het artikel een goed overzicht geeft van de visie van de redactie van Promise op christelijke hulpverlening willen we dit graag onder uw aandacht brengen.

Inleiding

Psychotherapie en pastoraat sluiten elkaar niet uit. Dat is kort samengevat de visie van veel christen-hulpverleners. Gerard Feller plaatst bij deze opvatting grote vraagtekens. Hij staat vaak versteld van het gemak waarmee ook binnen de bijbelgetrouwe hulpverlening egocentrische doelen als zelfverwerkelijking en zelfacceptatie worden gesteld. "In de Bijbel vind ik een heel ander ideaal: volkomen overgave aan God."

Toen Gerard Feller tot geloof kwam, betekende dat voor hem niet alleen het afscheid van de katholieke kerk, maar ook een ommekeer in zijn werk. De fysiotherapeut uit Oudewater is ervan overtuigd dat het Christelijk geloof concrete consequenties heeft voor de hulpverlening. "Als de Bijbel voor je gaat spreken, verandert alles. Je relatie met cliÎnten, je visie op ziekte, je denken over mensen. Je stapt een compleet nieuwe wereld binnen."

Cruciaal daarin is voor Feller, jarenlang oudste in een Evangelische Gemeente, het onvoorwaardelijk geloof in dat wat de Bijbel leert over God en mens. Dat brengt hem tot een afwijzen van de psycho-analyse, gedragstherapieÎn, die zijn ontstaan uit de humanistische psychologie. "Het antropocentrische mensbeeld, dat daaraan ten grondslag ligt, werkt door in de therapeutische technieken en de doelen die worden gesteld. Je houdt jezelf voor de gek als je denkt dat je de technieken over kunt nemen, terwijl je de uitgangspunten en de gestelde doelen afwijst."

Bijbels gefilterd

Dat betekent overigens niet dat Feller alles wat de psychologie en psychiatrie bieden per definitie afwijst, zoals in veel charismatische groeperingen het geval is. "Daar worden alle psychische klachten aan demonen toegeschreven, zelfs kwalen die een puur biologische oorzaak hebben. Bepaalde opvattingen kun je best gebruiken, mits Bijbels gefilterd. De achterliggende jaren zijn veel effectiviteitsonderzoeken gedaan. Daaruit kwam naar voren dat het effect van de verschillende therapieÎn vooral ligt in de niet-specifieke elementen. Elementen, die ook in de Bijbel terug te vinden zijn. Tot onze schande moeten we zeggen dat christen-hulpverleners meer dan eens van seculiere collega's te horen krijgen wat ze vanuit de Bijbel allang hadden moeten weten. Heel belangrijk bleek een liefdevol therapeutisch klimaat. Vanuit de Bijbel weten we dat de liefde van God de grond van ons handelen moet zijn.

Het tweede dat geconstateerd werd, was het belang van een helder theoretisch kader. De Bijbel biedt ons dat denkkader. In de Bijbel wordt de mens minitieus beschreven in zijn wezenlijke nood, zijn denken, zijn gevoelens. Verder wordt gewezen op de betekenis van het geven van hoop met een vaste bodem, omdat die buiten onszelf ligt.

Spanningsveld

"Om nog een aspect te noemen, je hoort tegenwoordig veel over modelling. De cliÎnt wordt geadviseerd een in zijn ogen ideale figuur als model te kiezen en ernaar te streven daaraan te voldoen. Als christen denk ik aan de oproep van Paulus om gelijkvormig te worden aan de Here Jezus. Zijn beeld te vertonen in denken en handelen."

Daar ligt tegelijk een dilemma, weet de evangelische hulpverlener. Veel christenen kampen met psychische spanningen door de kloof die ze ervaren tussen dat wat ze belijden en dat wat ze doen. "In charismatische kringen ontlopen ze dat spanningsveld door een volkomen geestelijke wereld te scheppen en verantwoordelijkheden in de maatschappij te negeren. Onder orthodox-gereformeerde christenen kom je nogal eens het omgekeerde tegen. In de uitoefening van hun maatschappelijke taken stuiten ze op hun zondigheid en onvolkomenheid. Daaruit constateren ze ten onrechte dat ze God niet oprecht liefhebben. Terwijl aan mijn kant in dit leven alles onvolkomen blijft, mag ik weten volmaakt te zijn in Christus."

Suprematie

Het zwakke punt van de psychologie is voor Feller, dat geen onderscheid gemaakt wordt tussen psyche en geest. "Als psychologen het over de geest van de mens hebben, bedoelen ze de psyche: zijn denken, willen en voelen. Daarin kunnen ze een aantal zaken goed ordenen. Op zich heeft dat een zekere waarde, maar het Bijbels pastoraat omvat veel meer, omdat daarin ook de geest een plaats heeft. Die bepaalt het wezen van het mens-zijn, zijn verhouding tot God. Ik zie de psyche als het medium waarmee de geest het lichaam bestuurt."

Het logisch gevolg van dit standpunt is, dat Feller aan de psyche geen zelfstandige betekenis toekent. "In het diagnostiseren van klachten gaan wij uit van de biologische prioriteit, de psychologische superioriteit en de geestelijk suprematie. Komt iemand met een klacht, dan moet je eerst nagaan of er misschien een biologische oorzaak achter zit. Met in je achterhoofd de wetenschap dat ook psychische processen een lichamelijke uitwerking kunnen hebben. Bij dat alles mag je als christen nooit de geestelijke dimensie negeren. Je hoeft niet overal geesten en demonen te zien, maar de Bijbel tekent de geestelijke machten en krachten wel als een realiteit. Wanneer je die in je diagnostiek volledig buiten beschouwing laat, mis je een wezenlijk element."

Christelijke volwassenheid

De suprematie van de geest leidt er in de optiek van Feller toe dat het Bijbels pastoraat andere doelen stelt dan de psychologie. "Een belangrijk doel is voor mij Christelijke volwassenheid: het leren verstaan van Gods stem in je geweten en in dat wat in je leven gebeurt. Dat zal vervolgens ook op de psyche een positieve uitwerking hebben." De gedachte dat scheiding in verantwoordelijkheden kan worden aangebracht, waarbij de psychotherapeut zich op de psyche richt en de pastor op de geest, doet voor de oprichter van Promise geen recht aan de verwevenheid van beiden. "Het is de kracht van het Bijbels pastoraat, dat daarin alle elementen een plaats hebben. Tegelijk moeten we heel goed beseffen dat we het licht van de Heilige Geest nodig hebben om zaken juist te onderscheiden en de diepste oorzaak van bepaalde problemen aan te pakken. Ik heb in de achterliggende dertien jaar duizenden mensen met psycho-somatische klachten behandeld, maar steeds weer merk ik dat God je daarin moet leiden. Bijbelkennis en kennis van therapieÎn en methoden zijn belangrijk, maar niet voldoende."

Herbeleving

Een louter psychologische benadering baart volgens Feller in de praktijk voornamelijk egocentrisme. "Kernbegrippen in de psychologie zijn zelfverwerkelijking en zelfacceptatie. De mens wordt gericht op zichzelf en zijn eigen mogelijkheden. In de Bijbel vind ik een heel ander ideaal: volkomen overgave aan God. Dat zijn twee totaal verschillende doelen. Mijn ervaring is dat veel christen-hulpverleners dat probleem omzeilen door een scheiding aan te brengen tussen hun persoonlijke overtuiging en hun werk. Als christen belijden ze de noodzaak van afhankelijkheid van God, in hun therapie stimuleren ze een onafhankelijke houding, het opkomen voor jezelf. Het individualisme en liberalisme is voor de Christelijke kerk een geweldig gevaar.

Een ander bezwaar is de eenzijdige nadruk op gevoelens. Die moeten ongeremd geuit kunnen worden. Dan zeg ik: "Wacht even, je hebt ook nog je verstand en je geestelijke overwegingen." In het algemeen ben ik beducht voor therapieÎn, waarin herbeleving centraal staat. De praktijk leert dat die vaak sterk gestuurd en gekleurd wordt door de vooronderstellingen van de therapeut. Wat nog belangrijker is, ik kan geen enkele Bijbelse grond vinden voor de gedachte dat je traumatische ervaringen opnieuw moet beleven om verder te kunnen. In tegendeel, een belangrijk thema in de Bijbel is dat we wat achter ons ligt daar moeten laten en ons moeten uitstrekken naar hetgeen voor ons ligt. Herbeleving geeft hooguit een gevoel van opluchting, het biedt absoluut geen oplossing."

Verantwoordelijkheid

Het accentueren van de negatieve invloed van de omstandigheden of personen in het verleden doet volgens Feller bovendien te weinig recht aan de verantwoordelijkheid van de hulpzoekende. "Natuurlijk moet je als hulpverlener aandacht besteden aan traumatische ervaringen van de cliÎnt. Maar uit eigen ervaring zeg ik: Pas op! Bijzonder illustratief is voor mij de gelijkenis van de twee schuldenaren. Je komt veel mensen tegen die van de therapeut een luisterend oor verwachten voor al hun klachten, maar zodra je ze op hun eigen verantwoordelijkheid gaat wijzen worden ze kregel. Het vereist wijsheid van God om daarin een goede balans te vinden, want het ligt vaak heel subtiel. Iemand die me bijzonder aanspreekt is Pfeiffer. Bij hem vind je het juiste evenwicht. De schuld, die bij anderen ligt moet je als hulpverlener niet ontkennen, maar wel in een Bijbels kader passen. Anders ben je heel snel bezig met het bevorderen van egotripperij. We moeten niet de schuld van de ander, maar de mogelijkheden in Christus benadrukken!"

Geestelijk leven

Een belangrijke betekenis kent Feller daarbij toe aan de Christelijke Gemeente en de gaven, die er gevonden worden. "De Gemeente hoort bij uitstek de plaats te zijn, waar een mens de liefde van God en de kracht van Zijn genade ervaart. Ik kan niet alle omstandigheden in mijn leven begrijpen en ze een plaats geven. Wel weet ik dat ik uit genade van God mag leven. Dat doet me de onvolkomenheid aan mijn kant aanvaarden. Op dat punt heb ik moeite met Jay Adams. Die suggereert dat de zonde en de gevolgen ervan in dit leven al volkomen overwonnen kunnen worden. Trauma's worden genegeerd vanuit het idee: "Je bent toch christen, het moet nu eens afgelopen zijn" En mensen die depressief zijn, krijgen te horen dat ze zich moeten verblijden in Christus. Dat is een reÎel gevaar. Aan de andere kant valt me op hoe kritiekloos veel christen-hulpverleners gebruik maken van seculiere methodieken en mensen stimuleren in onbijbelse idealen als zelfverwerkelijking. Naar te vrezen valt omdat ze zelf niet weten wat geestelijk leven is.

Toetssteen van PROMISE

Opvattingen op maatschappelijk, medisch en sociaal terrein toetsen aan het Woord van God. Met die hoge doelstelling werd in 1984 stichting Promise opgericht. De bevindingen worden uitgedragen in het gelijknamige kwartaalblad en door lezingen en cursussen. De stichting is interkerkelijk en heeft een evangelicale kleur. Hoewel alle redactieleden uit evangelische kring afkomstig zijn, zijn lezers uit alle hoeken van de kerkelijke kaart vertegenwoordigd.

De personificatie van Promise is initiatiefnemer Gerard Feller, zelfstandig fysiotherapeut in Oudewater en gespecialiseerd in de behandeling van psychosomatische klachten vanuit een Bijbelse grondslag. Kwalen waarvoor hij veelvuldig wordt geconsulteerd zijn stress, depressiviteit, hyperventilatie, angsten, sexualiteits-problemen en relatieproblemen. Naast zijn reguliere baan besteedt hij wekelijks vele uren aan de stichting.

Centrale thema van Promise is de Bijbelse eenheid van lichaam, ziel en geest. Een eenheid die volgens Feller in de seculiere psychotherapie wordt miskend. Om die stelling te staven werd in de laatste vier nummers van het blad een serie artikelen gepubliceerd over het onderscheid tussen psychotherapie en Bijbels pastoraat. Ontleend aan Psychotherapie- der fatale Irrtum (Psychotherapie- de fatale vergissing) van de theoloog Thomas Schirrmacher en de psycholoog Roland Antholzer.

De conclusie van beide auteurs is radicaal. De antropologie is onverenigbaar en de verschillen in uitgangspunten zijn  zo groot, dat een scheiding niet te vermijden is.


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Pastoraat en/contra psychologie