Hollands magnetisme

Hollands magnetisme
De komst van het mesmerisme in Nederland

Mesmers 'dierlijk magnetisme' maakte ook op sommige Nederlanders diepe indruk. Gijsbert Karel van Hogendorp raakte er zó door gefascineerd dat hij er zijn carrière mee op het spel zette.

De vermoedelijk eerste demonstratie van het dierlijk magnetisme in Nederland vond omstreeks januari 1788 plaats in Den Haag. Dat valt op te maken uit een brief die drie jaar na dato in de Algemene Konst- en Letterbode en wat later in de Oostenrijkse Medicinisch-Chirurgische Zeitung gepubliceerd werd. Volgens het bericht, afkomstig van een zekere Blumauer, was het de predikant van de Nederlandse ambassade in Parijs geweest 'welke voorgaf, door het dierlijk Magnetismus, vele ongeneeslyke Ziektens te kunnen herstellen.' Nader onderzoek wijst uit dat het ging om Jacques François Armand, die in 1766 in Den Haag beroepen was en in 1775 als kapelaan bij het Nederlandse consulaat in Parijs aangesteld werd.

Dankzij zijn verblijf in Parijs gedurende de jaren van de bloei van het magnetisme kende hij Mesmers praktijk vermoedelijk uit de eerste hand. In januari 1788 reisde Armand naar 's-Gravenhage. Volgens Blumauer was het effect van Armands magnetische seances geweest 'dat verstandigen er om lachten, en bygelovigen er uiteindelijk de krachteloosheid van ondervonden.' Niets wijst er op dat Armand iemand heeft weten te overtuigen van het dierlijk magnetisme en dat zijn demonstraties een vervolg hebben gekregen. Zelf was hij in juni 1788 al weer terug op zijn post in Parijs.

In het begin van 1791 kon men in Den Haag wederom kennisnemen van het dierlijk magnetisme. Het was ook nu weer een Fransman, een 'jong edelman' die al langere tijd in Holland verbleef, die publiekelijk liet weten 'de kragt van het Dierlijk Magnetismus te bezitten, en met onbegrypelyke gevolgen te kunnen uitoeffenen.' Behalve in de hierboven aangehaalde brief uit de Algemene Konst- en Letterbode is er enige informatie over het optreden van deze magnetiseur te vinden in de 'Journal magnétique' van een Baron van Zuylen, waarvan delen in het archief van Gijsbert Karel van Hogendorp bewaard zijn. Om welke Van Zuylen het hier ging valt niet meer na te gaan. Uit zijn aantekeningen valt in elk geval op te maken dat het bij de magnetiseur in kwestie ging om een zekere Comte de Brusasc uit Piemont. Hij liet zich in zijn hele aanpak kennen als een vertegenwoordiger van de Nieuwe School van Puységur, die vooral de diagnostische gaven van de magnetische slaapster op de voorgrond plaatste.

Lees verder...


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Magnetisme en kosmische energie