Renovated

renovated

Renovated (vernieuwd) bevat een unieke dialoog op de Heart en Soul conferentie 2012 in Californië tussen Dallas Willard, een van de bekendste Amerikaanse filosofen en theologen, en Jim Wilder, psycholoog, theoloog en neurowetenschapper. Het is een uitgebreide verkenning op de gebieden van theologie, neurowetenschappen, filosofie, psychologie en kerkgeschiedenis. Een verkenning van de geschiedenis van het Griekse denken tot aan de 21ste eeuw, toen de relationele hersenvaardigheden voor het eerst ontdekt werden.

Fascinerend is het om te ontdekken dat het karakter van Christus veel overeenkomsten heeft met hoe het brein karakter leert. Dit boek is een zoektocht naar hoe tweeduizend jaar spirituele oefeningen het breinleren om tot een juiste identiteit en juist karakter in het discipelschap van Christus te komen. Mensen die jarenlang geestelijke discipline en relationele vaardigheden geoefend hebben, zijn daarvoor geïnterviewd. Jim Wilder, Dallas Willard (overleden 2013) en zijn vrouw Jane, een psychotherapeute en pastoraal therapeute, komen daarbij het meest aan het woord. 

 Enkele reacties

Een veel gehoorde reactie op dit boek is dat men ervaart dat geestelijk leven een nieuwe betekenis krijgt. In plaats van alleen maar ‘doen’ wat God van ons vraagt, komt veel meer de nadruk erop te liggen om die persoon te worden die God wil dat ik ben. Vele mensen worstelen met de zware last om God te gehoorzamen in het huwelijk en in relatie met vrienden. De leer van geestelijke volwassenheid, relationele vaardigheden en de Immanuel Lifestyle die Jim aan mensen leert, laat zien dat we geschapen zijn om in het dagelijkse leven een  op elkaar afgestemde geest ( een zgn. gesynchroniseerde geest of ‘mindsight’) in het hier en nu te ontwikkelen met hen die we liefhebben. Als je leert om steeds meer in de aanwezigheid van Christus te verblijven en je op Hem af te stemmen, kreeg je innerlijke vrede (shalom). Dan laat God op een veel veiliger manier zien hoe we met relatieproblemen om moeten gaan.  Vreugde in de Heer is een belangrijke relationele eigenschap. ) God schiep vreugde als een belangrijke energiebron in onze hersenen. Immers: de vreugde des Here is mijn kracht. Als je merkt dat je niet in een relationele modus bent met God of anderen, worden je moeiten en problemen steeds zwaarder. Het is van groot belang discipelen te trainen, hen te leren in de nabijheid van Christus Hem te raadplegen in het hier en nu, en Hem te volgen. 

Onze groepsidentiteit als christenen is ook een belangrijk onderdeel van onze identiteit die ons karakter vormt en ons leert hoe we in relatie met God en elkaar moeten handelen en ons gedragen. Helaas zien we in veel kerken nog gelovigen en zelfs kerkleiders, die  geestelijk en emotioneel onvolwassen zijn, met alle gevolgen van dien. Velen hebben nauwelijks intimiteit met God en geliefden geleerd, hetgeen een absolute voorwaarde is voor discipelschap is. Ook in de neurowetenschappen heeft men ontdekt dat een relationeel geoefend brein in stressvolle omstandigheden  stabieler functioneert. Hoe kan ik mezelf tot rust brengen, waar hoor ik bij, hoe kan ik in moeilijke omstandigheden toch dankbaar zijn? Hoe werkt dit door gebed, vasten en Bijbelstudie, geleid door de Heilige Geest? Veel geestelijke en emotionele vaardigheden overlappen elkaar. Gehechtheid (verbondenheid) is een diepe functionele vaardigheid in het brein maar ook geestelijk. Onze gehechtheid aan Christus is een belangrijk fundament van waaruit we intimiteit met Hem leren  ervaren. Hechtingsliefde is de grootste kracht in het functioneren van onze hersenen. Als u voor het eerst met dit gedachtegoed in aanraking komt, is het misschien goed de artikelen van Jim Wilder op de website van Stichting Promise te lezen. Dan zal de inhoud van dit boek u nog meer duidelijk maken over wat God bedoelt met wie we als persoon en kerk mogen zijn. 

Inhoud

In dit bijzonder interessante boek worden diepgaande verkenningen gedaan over veranderingsprocessen in het karakter van christenen, in vergelijking met neurologische ontwikkelingen van het brein. Dallas Willard ontwikkelt vanuit de filosofie en theologie een ‘holistisch’ mensbeeld. Samen met Jim onderzoekt hij welke emotionele, geestelijke disciplines voor een stabiel brein en geestelijk volwassenheid nodig zijn. Ook worden handreikingen gedaan naar de kerk om te streven naar geestelijke groei en volwassenheid van hun leden en leiders. Het boek herbergt schatten aan nieuwe inzichten die weer een nieuwe impuls kunnen geven over hoe we door groei en volwassenheid ook in deze tijd mensen beter met het evangelie kunnen bereiken en hoe de kerken weer plaatsen kunnen zijn waar Gods Liefde, onderlinge gehechtheid en verbondenheid centraal staan. Om u een idee te geven van de diepgaande waarheden van dit boek, zal ik kort enkele principes van geestelijke volwassenheid in relatie met de werking van het brein bespreken. 

Geestelijke heelheid en emotionele volwassenheid 

Spirituele heelheid en emotionele volwassenheid zijn verwant met elkaar. Geestelijke volwassenheid betekent het leven en karakter van Christus leven. Leven vanuit de nieuwe identiteit betekent leven in verstand, emotionele ervaringen, goede daden en leven vanuit een groepsidentiteit. In de hersenen is de hechtingsliefde de enige vorm van liefde die helpt om tot een beter karakter te komen. De hersenfuncties die ons karakter bepalen, worden vooral gevormd door degene(n) die we liefhebben. Als we ons karakter veranderen, betekent dat voor de hersenen dat we ons opnieuw en op een betere manier hechten. God heeft in het Oude Testament tweehonderd keer het woord  חסד “hesed/chesed,” laten optekenen.  In Hosea 6:6 bijvoorbeeld: “Want liefde wil ik, geen offers; met God vertrouwd zijn, is meer waard dan enig offer”. 

We weten dat God én onze medemens liefhebben een belangrijke opdracht is (eerste en tweede gebod). Maar voor velen is het een nieuw idee dat liefde alles te maken heeft met loyaliteit, verbondenheid, dus met een onlosmakelijke verbinding. Je kunt onder de indruk zijn van Gods liefde en lijden, maar dat houdt niet automatisch in dat je met Hem verbonden bent.  Die verbondenheid  kan alleen door de Heilige Geest bewerkt worden. Hoe bijzonder is het dat de neurowetenschappen en de theologie het met elkaar erover eens zijn dat hechtingsliefde het centrale proces is voor zowel spirituele als emotionele volwassenheid . Dit verklaart waarom sommige spirituele oefeningen als teleurstellend worden ervaren omdat ze niet ondersteund worden door een juist hechtingsfundament.  We hebben in onze relaties meer nodig van Góds hechtingsliefde. Dat verklaart vaak het gebrek aan duurzame relaties in de kerken. Misschien moeten minder het accent leggen op veranderingen van geloof door alleen maar keuzes. en veel meer op een liefdevolle verbinding zoeken met God en mensen. Het gevolg zal zijn een in ons door de Heilige Geest bewerkte spontane verandering naar het karakter van Jezus (1 Kor.2: 9-16). We hoeven niet te wachten op de Heilige Geest.  Hij is er al in ons*. Paulus zegt: “Volg mij na zoals ik Christus navolg (1Kor: 11:1). de HG er, maar de doorwerking ervan naar werkelijke beleving is een proces en dat vraagt tijd.

Snelle karakterveranderingen door relationele vaardigheden.

Dallas Willard laat in het boek “In Search of Guidance” (later: Hearing God) zien dat interactie met God het meest succesvolle onderdeel is van spirituele discipline. Hij beweert dat de voorschriften van de Bijbel in het echte leven empirisch geleefd moeten worden. In Joh. 6:60-69 spreekt Jezus harde woorden en sommigen geloofden Hem niet. In vs. 67b zegt Hij: “Willen jullie soms ook weggaan?” Petrus gaf antwoord: “Naar wie zouden we moeten gaan, Heer?” Dallas maakt duidelijk dat Jezus’ woorden betrouwbare woorden zijn gebleken. Het is vaak een uitkomst van het empirisch vergelijken met andere opties. Onvolwassen mensen worden beheerst door gevoelens, verlangens en emoties. Theologisch is onvolwassenheid vooral het gevolg van de zonde. Het is ook een gebrek aan een relationele vaardigheid in de verhouding met God.  In Fil. 4: 4-9 vinden we veel aspecten van geestelijke volwassenheid. 

“Laat de Heer uw vreugde blijven; ik zeg u nogmaals: wees altijd verheugd. Laat iedereen u kennen als vriendelijke mensen. De Heer is nabij. Wees over niets bezorgd, maar vraag God wat u nodig hebt en dank Hem in al uw gebeden. Dan zal de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, uw hart en gedachten in Christus Jezus bewaren. Ten slotte bedenk alles wat waar en waarachtig is, alles wat zuiver is, alles wat lieflijk is, alles wat eervol is, kortom alles wat deugdzaam is en lof verdient. Doe alles wat ik u geleerd en overgedragen heb, wat ik u verteld heb en laten zien. Doe het en de God van de vrede zal met u zijn” 

Relationele vaardigheid leer je ook empirisch. De Heer is nabij, Hij heeft zich verbonden met je geest.  De Heilige Geest is in ons. Vreugde in de nabijheid van mensen die van je houden, is een geweldige kracht in onze geest (door geloof) maar ook in onze hersenen. Uiteindelijk bepaalt de mate van vrucht van de Heilige Geest in en door ons de mate van volwassenheid.  Emotionele volwassenheid is vergelijkbaar met zelfbeheersing. Een emotioneel onvolwassene wordt beheerst door zijn gevoelens, wensen en verlangens. Pas als je de leiding neemt over je verlangens en gevoelens, kun je bepalen wat goed is. Seculier denken lost problemen niet op. In de praktijk is het leven in de nabijheid van de Heer empirisch te ervaren, en weet je dat het goed is. Dan zal de God van vrede met je zijn en kun je, net als Paulus zelfs in de gevangenis, je verblijden. Bedenkt, zie en doe. Heiligheid is jezelf verliezen in de nabijheid van de Heer.

Nabijheid in één moment neurologisch bekeken 

Er zijn in onze hersenen twee verschillende systemen die we misschien al te simplistisch het linker en rechter brein noemen. Simplistisch omdat de integratie van die systemen normaliter? op een heel bijzondere manier verbonden zijn. Het systeem dat aan de linkerkant dominant is, is het ‘langzame circuit’. Dit maakt bewuste gedachten mogelijk. Het is uitermate geschikt voor management. Haar belangrijkste taak is resultaatgericht, het voorziet in verklaringen en oplossingen in de problemen waarmee we geconfronteerd raken. Daarnaast is er dus het ‘snelle circuit’ (a wat zich vooral onbewust afspeelt en sneller werkt als ons bewustzijn. Haar belangrijkste werk is relatiegericht, en bepaalt, zoals eerder gezegd, voor het grootste gedeelte onze identiteit en de controle van onze emoties. Het snelle gedeelte luistert niet naar woorden maar observeert wat mensen doen. Dit verklaart ook dat we soms een aanwezigheid voelen voordat we aan een persoon denken. 

Langzame circuit

Snelle circuit

Managementsysteem

Mastersysteem

‘Langzame’ processor 5 Hz.

‘Snelle’ processor 6 Hz

Actief in bewuste toestand

Bovenbewust (Goddelijke openbaring)- en onderbewust 

Linkerhersenhelft dominant

Rechterhersenhelft dominant

Volgt het mastersysteem 

Bepaalt individuele identiteit

Het bedenkt strategieën 

Bepaalt groepsidentiteit

Lost problemen op 

Regelt individuele motivatie 

Doet aan lange termijnplanning

Regelt de groepsmotivatie 

Optimaliseert resultaten 

Optimaliseert betrokkenheid

   

Uit: Rare leadership (1)

We zijn ons er niet van bewust dat het brein voortdurend het antwoord bepaalt op Wie ben ik nu? De antwoorden op Wie ik nu ben, worden onze spontane reacties. De snelle verwerking van de hersenen neemt toe en wordt gedomineerd door de rechterhersenhelft. In het midden van het ‘snelle circuit’ bevindt zich de rechter cingulate cortex, die de afstemming met anderern   in een oogwenk mogelijk maakt. Dit systeem reguleert onze emoties, gevoelens, verlangens en impulsen - zowel intern als extern. Wederzijdse gemoedstoestanden worden opgewekt door visuele signalen en stemgeluid en niet zozeer door woorden.

Wederkerigheid neurologisch bekeken 

Om te begrijpen hoe visuele signalen verwerkt worden is het nodig meer te weten van het ‘chiasma opticum.’(2)  De zenuwen van het linkeroog gaan naar de rechterkant en vice versa. Ook kunnen de zenuwen deels kruisen en deels aan hun eigen kant blijven. De meeste visuele signalen komen van de linkerkant van het gezicht dat we waarnemen. De emotionele toestand van het snelle spoor in de rechterhersenhelft wordt weergegeven aan de linkerkant van het gezicht. Vanwege de zenuwvoorziening van onze ogen verschijnt de linkerkant van het gezicht dat we waarnemen aan de linkerzijde van elk netvlies. Signalen van de linkerkant van beide ogen worden naar onze rechterhersenhelft gestuurd.) Dit is het communicatiepad tussen de rechter  en de rechterhersenhelft. Onze waarnemende rechterhersenhelft geeft een boodschap terug. De oorspronkelijke afzender ontvangt een visueel bericht over de toestand van onze rechterhersenhelft. Het duurt ongeveer 165 milliseconden (een zesde van een seconde) voor een volledige rondreis van het ene rechterbrein naar het andere rechterbrein en weer terug. Het duurt 15 milliseconden langer om ons ervan bewust te worden dat we iemands gezicht hebben gezien. Tegen die tijd is er al een tweede ronde gaande. Door dit snelle 'denken' beginnen de gedachten van twee mensen te synchroniseren, op elkaar af te stemmen. Binnen enkele seconden gebruiken ze dezelfde circuits, matchen ze de chemie (neurotransmitters) , ervaren ze vergelijkbare energieniveaus en delen ze één ervaring. De communicatie tussen de rechter hersenhelft en de rechterhersenhelft is snel, authentiek en een stuk sneller dan bewust denken kan volgen. Ons bewustzijn is te traag om die communicatie te vervalsen. Iedere persoon heeft het gevoel dat de staat door de ander is gecreëerd. 'Je maakt me aan het lachen!' of ’Je maakt me boos!’ of 'Je bent ermee begonnen!' zijn allemaal tekenen van een onderlinge afstemming. Een voorbeeld is tennis spelen. Beide spelers moeten op een bepaald moment de richting en de snelheid van de bal en de positie van hun lichaam en snelheid ‘berekenen’, maar dat kan alleen als men op de juiste manier synchroniseert.

Elkaars gedachtenop elkaar afstemmen is niet hetzelfde als het steeds populairder wordende concept van mindfulness. Dat is een beladen begrip uit het boeddhisme. De juiste formulering van het gebruik van mindfulness in de bovengenoemde context is dat het ons in een moment bewust aanwezig maakt. Mindsight (term van de psychiater Daniel Siegel) laat ons weten dat er achter het gezicht dat we zien, gedachten en gevoelens aanwezig zijn. De wederzijdse afstemming (synchronisatie) verbindt ons op dat moment van geest-tot-geest met een ander, en ontwikkelt zich in een bepaalde opmerkzaamheid. Als we een bepaald moment niet zo bewust beleven, kunnen we niet "lezen" wat de ander denkt (denkvermogen). Zonder een accuraat denkvermogen kunnen we onze mentale toestand niet met iemand anders delen. 

Kunnen we op God afgestemd zijn?

Als we op God zijn afgestemd, kunnen we niet in ‘real time’ reageren zoals Hij dat wil. Er is een groot verschil tussen denken over God en denken mét God in een directe situatie. Door te denken mét God trainen we onze directe reacties, het verandert ons karakter. Een dergelijke intieme karaktertraining gaat uit van een relationeel evangelie. In een geestestoestand die ontstaat vanuit een liefdevolle gehechtheid en verbinding, ervaren we liefde, vreugde, vrede en zelfs stress van de ander. We zijn ons niet steeds bewust van onze gedachten over de ander. Dit bewustzijn heeft te maken met onze relationele identiteit in verbondenheid. Het brein dat (snel) ons karakter bepaalt, gaat niet via bewuste gedachten. Het probleem is dat onze bewuste gedachten zich niet bewust zijn van de onbewuste patronen. Als christenen alleen bepaald zouden worden door het bewuste brein, dan zullen we onze aandacht steeds richten op de ene deugd of zonde maar vergeten we het hele plaatje, de context van het karakter. We zien ‘door de bomen het bos niet meer’. 

Het snelle circuit beschouwt alle informatie en al het gerelateerde geheugen tegelijkertijd. Het doel van dit ‘fast track’ (mastersysteem) is om onze actualiteit op dit moment vast te stellen en te beantwoorden wat wij (en onze mensen) onder deze omstandigheden (moeten) doen. Karakter weerspiegelt wat we hebben geleerd. Volwassenheid is de som van onze herinneringen aan wat wij en onze vrienden en kennissen normaal vinden. (???)

Een goed opgeleide en niet beschadigde ‘fast track’ beïnvloedt vele functies die te maken hebben met onze identiteit zoals individuele identiteit, groepsidentiteit, sociale betrokkenheid, gehechtheid aan de mensen die we ontmoeten, bewustzijn en begrip van andere mensen, het verstrekken van morele gedachten en waarden. We herinneren ons belangrijke lessen uit ons verleden; onze rolmodellen en het onderhouden van vreugdevolle relaties, hoe de vrede (shalom) te bewaren, actie ondernemen wanneer vrede ontbreekt, emoties, gevoelens en verlangens reguleren en nog veel meer. Ter vergelijking: het langzame circuit focust op details en vindt uit of ze belangrijk zijn, legt uit wat dingen zijn en hoe ze werken, lost problemen op, komt met woorden vanuit onze ervaring, ontwikkelt procedures om resultaten te behalen en houdt een verhaal bij van onze bewuste ervaring. Het snelle circuit heeft een individuele en groepsbevestiging nodig.  Volwassenheid vereist gehechtheid en wederzijdse oefeningstijd met meer volwassen  geesten.

In alle evangeliën (o.a. Mat. 8:18) vinden we de geschiedenis dat Jezus de storm tot rust brengt wanneer Hij met de discipelen in een boot zit. De discipelen waren bang en maakten Jezus wakker. Jezus bleef rustig omdat hij veel meer vertrouwen en verbondenheid met de Vader had.  Op dat moment was de groepsidentiteit van de discipelen angstig en bezorgd. Door het contact met Jezus, een individu met een veel sterkere brein en geest, bood Hij zijn discipelen een nieuwe ‘fast track’ identiteit. Dit werd vooral bepaald door een face-to-face contact. Deze nieuwe identiteit (het karakter van Jezus) is net zo sterk als de mate waarin ze met Hem liefdevol verbonden waren. Volwassenheid betekent de mogelijkheid om in een stressvolle situatie relationeel te blijven, zelfs als anderen zich tegen ons keren. Een trauma veroorzaakt vaak een niet-relationele en niet-gesynchroniseerde staat van bewustzijn. We verliezen dan shalom. Volwassenheid voor het brein betekent dat we iedereen als ‘mijn volk’ benaderen, ongeacht wat er gebeurd is. De centrale functie die deze ‘fast track’ eigenschappen in zich heeft, is onze identiteit. Voor een verdere uitwerking van hoe de effecten van trauma’s opgelost worden verwijs ik naar onze website (3).

De wetenschap van geestelijke volwassenheid vanuit een neuro-theologisch perspectief

Is de wetenschap van gehechtheid en emotionele volwassenheid ook de wetenschap van spirituele volwassenheid? Het is van belang om te bedenken dat gelovigen verbonden zijn met de Heilige Geest die in hen leeft.  Neurotheologie suggereert de waarde van gehechtheid aan God; denken met God; een met Gods volk worden; en aan God denken. Aan God denken heeft heel andere uitkomsten dan met God denken als het om karakter gaat. Zonder gehechtheid zullen we niet mét God denken. Zonder gehechtheid zullen we wel spirituele ideeën hebben, maar onze reacties en karakter (in het licht van emoties, gevoelens en verlangens) zullen heel weinig veranderen. We zullen in deze wereld veel meer gevormd worden door de mensen die we 'onze mensen' noemen. Aan God denken heeft en geeft waarde. Als we niet aan God denken, dan zullen we grote moeite hebben om te erkennen dat (1) Gods gedachten niet zijn zoals onze gedachten, (2) Gods karakter niet is zoals ons karakter, en (3) Gods wegen verschillen van onze manieren, en dan zullen we niet eens merken dat (4) onze liefdevolle gehechtheid aan God ons meer op Hem laat lijken. Verlossing is de nieuwe gehechtheidsliefde tussen ons en God, en maakt een wederzijdse gemoedstoestand met God mogelijk.  

Een deel van de betekenis van Jesaja 1:18 spreekt hierover - "Kom nu, en laat ons [יָכַח, yakach] samen redeneren" - "laat ons tot een wederzijdse afstemming komen"? God verwacht dat yakach ons leert om goed te doen, omdat het vorige vers (17) zegt: "leer goed te doen" (לָמַד, lamad, of bekwaam te worden). We zullen een vaardigheid oefenen als we ‘jakken’. In het volgende vers (19) voegt God eraan toe dat alles goed zal komen 'als u ermee instemt' (אָבָה, abah). Abah kan betekenen synchroniseren of meegaan. Als yakach een wederzijdse afstemming is, zal onze identiteit (in het snelle circuit) steeds meer gaan lijken op Gods karakter. De liefdevolle gehechtheid aan God is de weg waarlangs Hij ons verlost van onze zonden. Dallas heeft in zijn lezing gezegd dat 'onvolwassenheid het gevolg is van zonde', hetgeen neurologen in moderne taal waarschijnlijk een 'storing' zouden noemen. Karakter en beheersing van emoties, gevoelens en verlangens worden verstoord door alles waardoor het snelle circuit niet goed functioneert. Een versnelde storing, samen met een slecht opgeleide snelle identiteit, zorgen ervoor dat emoties, gevoelens en verlangens niet worden gereguleerd - om nog maar te zwijgen van onze reacties. Wat Gods Geest en mensen toevoegen aan normale volwassenheid, noemen we geestelijke volwassenheid.

Je vijanden liefhebben 

Deze geestelijke volwassenheid is geen apart fenomeen, maar eerder emotionele volwassenheid en meer dan dat. Jezus zegt dat zelfs de heidenen hun naaste kunnen liefhebben. Dit is jammer genoeg vaak meer dan veel christenen doen. Spirituele volwassenheid wordt aangegeven door het vermogen om onze vijanden spontaan vanuit het hart lief te hebben. Het sociale brein wordt gedurende de hele levensduur diep gevormd door wie het liefheeft. De kwaliteit van alle relationele interacties vormt de ontwikkeling van identiteit en karakter. Liefdevolle relaties groeien uit vreugdevolle en dankbare interacties. Als we verder gaan dan alleen degenen lief te hebben die ons vreugde schenken, beginnen we christelijk te handelen. Om onze vijanden lief te hebben, hebben we zeker een gemeenschappelijke geest met God nodig. Door ons erin te oefenen onze geest af te stemmen op de Gods Heilige Geest , kunnen we een beter karakter ontwikkelen.

In het boek komen nog tal van getuigenissen en voorbeelden van oefeningen voor die zeker de moeite waard zijn. Van harte aanbevolen!

Gerard Feller

Jim Wilder 

Renovated: God, Dallas Willard, and the Church That Transforms (English Edition) Kindle-editie. 218 pagina’s

Kindle-editie e-book €12,20 Paperback €16,60

Te bestellen bij: https://www.amazon.nl/gp/product/B07T6C34X2/ref=ppx_yo_dt_b_d_asin_title_o00?ie=UTF8&psc=1

Noten:

1 Rare Leadership: 4 Uncommon Habits For Increasing Trust, Joy, and Engagement in the People You Lead Paperback – April 5, 2016

by Marcus Warner  (Author), Jim Wilder (Author)

2 https://nl.wikipedia.org/wiki/Chiasma_opticum

https://stichting-promise.nl/jim-wilder/tien-belangrijke-vaardigheden-van-therapeuten-dl-1-en-2.htm


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Jim Wilder