De vaderwereld


De vaderwereld


De vader is voor kinderen een levensbron. Iedere man die zijn leven niet uitdeelt aan zijn kinderen, zal onvervuld en ellendig blijven. De man die leeft als een consument, zal sterven als iemand over wiens hebbedingetjes de erfgenamen ruzie gaan maken. Uiteindelijk geeft hij zijn leven dan wel, maar pas als hij daar zelf niet meer van kan genieten. Wie kan zeggen of iemand anders dan de fiscus daar plezier van heeft? Veel mannen sterven zonder dat ze ooit de binnenkant van de vaderwereld hebben gevonden.

De vaderwereld is een heel bijzondere wereld, die voortkomt uit de aard van het eigen hart van de vader. Van nature zou hij moeten beschermen, dienen en van de aarde genieten (Genesis 2:15-16). Zijn wereld is de beste uitdrukking van hemzelf, gekleurd en geweven door de kwaliteit van leven die hij eraan geeft. Op die plek, in zijn thuis, kan hij volledig mens worden, geschapen naar Gods beeld. Het hoeft ons daarom niet te verbazen dat het vaderbeeld dat we in het vorige hoofdstuk hebben bestudeerd een afschildering is van Gods hart. Via de stem van de profeet Sefanja vangen we daar een glimp van op (Sefanja 3:17-18):

1. De HERE uw God is in uw midden – aanwezig
2. Hij is een held die verlost – beschermend
3. Hij zal Zich over u met vreugde verblijden – zorgzaam en bijzonder
4. Hij zal zwijgen in zijn liefde – rustgevend
5. Hij zal over u juichen met gejubel – genietend
6. Hij zal wie bedroefd zijn, ver van de feestvergadering, samenbrengen – troostend

Dit karakter werd in mensen gelegd nog voordat zij man of vrouw werden, dus het zit in ons allemaal. Het geldt net zozeer voor moeders als voor vaders. Maar misschien moeten we nóg een keer horen dat het ook voor vaders geldt. De vader is aanwezig, beschermend, zorgzaam, hij kalmeert, is dienend, geniet van en troost zijn gezin. Alle gezinsleden voelen dat ze bijzonder zijn als vader er is.

Misschien heb je wel eens gehoord van een vaderwereld die anders is dan ik hierboven heb beschreven. Sinds wij in staat zijn om zelf te bepalen wat goed of slecht voor ons is, hebben sommige vaders gedaan waar ze zelf zin in hadden. Allerlei soorten vaders rechtvaardigen hun daden. Mijn mening is dat we zijn gestopt met te handelen naar wie we zijn. Mannen disfunctioneren op zo’n grote schaal, dat dit disfunctioneren de norm is geworden. We zitten flink in de puree. Zelfs degenen die het niet eens zijn wat de oorzaak van het probleem betreft, erkennen dat laatste wel.

God heeft het mogelijk gemaakt om onszelf te zijn door Immanuël, de naam die ‘God met ons’ betekent (Mattheüs 1:23). Door Zijn verlossing kunnen we groeien naar volwassen vaders en moeders die handelen naar wie ze zijn. We kunnen het echte leven ontvangen en geven. Laat ik een herstelde en een niet-herstelde of gekwetste vader eens met elkaar vergelijken, en kijken wat voor soort wereld zij creëren. Tegen degenen onder jullie die hier vrij luchtig over willen doen, zeg ik dat naar de kerk gaan niet hetzelfde is als hersteld of genezen zijn. Niet-herstelde vaders zijn gekwetste, ontregelde en onvolwassen kinderen, die het leven scheppen naar hun eigen beeld.

1. Vader is aanwezig – De HERE uw God is in uw midden
De gekwetste vader trekt zich terug. Hij kan emotioneel afwezig zijn, lichamelijk afwezig zijn, zich verschuilen in de garage of achter de beeldbuis, hij kan ertussenuit knijpen als er zich moeilijkheden voordoen en hij kan zijn gezin verlaten.

Een natuurlijke, menselijke vader zoekt zijn kinderen op, geeft aandacht aan hen, merkt hun leven en reacties op, blijft betrokken als er sprake is van conflicten of moeilijkheden en blijft toegankelijk. Deze vader leeft samen met zijn gezin en deelt zijn leven met hen.

2. Vader beschermt – Hij is een held die verlost
De gekwetste vader is een verslagen vader. Hij voelt zich zwak, bedreigd en inefficiënt. In het slechtste geval beschermt hij zijn gezin niet tegen hemzelf, noch de gezinsleden tegen elkaar.

De volwassen vader zal zijn gezin tegen hemzelf en de gezinsleden tegen elkaar beschermen. Deze eerstelijns bescherming scheidt veilige mensen van kwetsende mensen. Hij houdt kinderen op veilige afstand van blootstelling aan schaamte, spot, vernedering, machtsmisbruik, kwaadbedoelende mensen en verkeerde dingen, en staat niet toe dat hun leven wordt blootgesteld aan gevaar. Hij zal hen met name beschermen tegen bedreiging of veroordeling (2 Petrus 2:22-23).

3. Vader is attent – Hij zal Zich over u met vreugde verblijden
De gekwetste vader is bitter; hij haat zijn leven en zichzelf. Soms ploetert hij gedeprimeerd verder met teveel hooi op zijn vork, treurt om een scheiding of het verlies van zijn kinderen, of voelt zich schuldig. Er zijn veel manieren om door dingen opgeslorpt te worden, uitgeput te raken of afgeleid te worden. De twee meest voorkomende manieren om een vader te verliezen, zijn overwerk en dingen die hem afleiden. De gemiddelde vader besteedt het grootste deel van zijn leven aan het aflossen van schulden en het afbetalen van leningen. Schulden en afbetalingen vergen het grootste deel van zijn beschikbare mentale en emotionele energie.

De volwassen vader verheugt zich over zijn kinderen. Hij kijkt zorgzaam naar hen, als door Gods ogen, en besteedt aandacht aan hun belangen, ontwikkelingen, ontdekkingen, gedachten, gevoelens en behoeften. Hij kent zijn kinderen goed, zó goed dat elk van hen merkt dat ze een heel bijzondere persoon voor hun vader zijn.

4. Vader brengt rust – Hij zal zwijgen in zijn liefde
De gekwetste vader is een rusteloze man. Hij reageert overal op en wordt snel boos. Hij irriteert of ergert zijn gezin in plaats van het rust te brengen. Zijn controlecentrum is regelmatig ontregeld. Hij bemoeit zich niet met in verwarring geraakte gezinsleden om in hun pijn te delen en vrede te brengen. Hij schept eerder gevoelens van angst dan van rust, maakt zijn kinderen bang en irriteert hen. Hij kan een afgebeulde man zijn of iemand die zijn kinderen zelf afbeult. Net als hij moeten ze hard, sterk, snel, productief en onafhankelijk zijn en altijd de beste zijn. Hij is als de slechte herder uit Ezechiël 34:4, die zelfs de sterke schapen hard en meedogenloos overheerst en ze niet laat spelen. Vaak is hij ongeduldig, rusteloos of gespannen en soms onverschillig. Zijn gezin verwacht geen zorg als vader thuis is.

De herstelde vader koestert zijn kinderen met een niet-seksueel geladen genegenheid die hen tot rust brengt. Ze hebben rust, omdat hij hen niet prikkelt of onzeker maakt. Hij schept een sfeer waarin de gezinsleden zichzelf kunnen zijn en hun behoeften mogen laten merken. Ze gaan naar vader wanneer er dingen misgaan, zodat ze tot de vreugde kunnen terugkeren. Alles gaat beter als vader thuis is. Zijn aanwezigheid is zelfs voelbaar als hij er niet is.

5. Vader geniet – Hij zal over u juichen met gejubel
Naar de gekwetste vader wordt veel geschreeuwd, maar niet op een leuke manier. Wat doet het zeer om je huid volgescholden te krijgen. Hij had nooit gelijk, was stom, te streng of te toegeeflijk, te langzaam of te onverschillig, een perfectionist of een domoor, ongevoelig, te rigide, niet geestelijk genoeg, net als zijn vader of zijn broer: de sukkel. De gekwetste vader wordt maar zelden bewonderd door een oudere man, soms niet eens door een vriend. De gekwetste vader geeft vaak aan zijn kinderen door wat hijzelf aan geestelijke bagage heeft meegekregen. Soms hult hij zich in stilzwijgen. De gekwetste vader weet dat hij ongeschikt is voor de taak van het vaderschap, ook al heeft niemand dat tegen hem gezegd. Hij voelt zich mislukken op een van de belangrijkste gebieden van zijn leven. Hij heeft zichzelf als jongen beloofd dat hij het er beter vanaf zou brengen, maar slaagt daar niet in. Voor hem zal er geen lied geschreven worden, en hij zal er zelf ook niet een voor zijn kinderen schrijven. Stil, verlegen met zichzelf en vol schaamte geniet hij niet van het leven dat hij geeft of van zijn grootste geschenken: zijn eigen kinderen.

De normale man zal zich verwonderen over de schoonheid van zijn kinderen. Zijn hart zingt over elk kind. Als hij niet zingt, dan jubelt hij van vreugde. Hij zegent zijn kinderen met zijn stem, zodat die elke dag hun meest geliefde geluid is. Soms denken de kinderen dat papa, door zijn uitgelatenheid, een beetje gek is. Maar binnen de privacy van hun huis geeft zijn vreugde aanleiding tot gegiechel. In het openbaar is het zichtbare plezier dat hij in hen heeft, iets om trots op te zijn.

6. Vader troost – Hij zal wie bedroefd zijn, ver van de feestvergadering, samenbrengen
De gekwetste vader knijpt er vaak tussenuit, houdt van feestvieren, doet dingen die hij zelf leuk vindt, maar let niet op de pijn van zijn gezin. Als hij die wel opmerkt, drijft hij er de spot mee of geeft hen zelf de schuld ervan. Het doet zeer om in zijn buurt te zijn en je moet er vooral voor zorgen in een goed blaadje bij hem te blijven. Zijn kinderen zijn bang om te protesteren als hij zijn beloften niet nakomt of hun behoeften over het hoofd ziet, want anders kan hij wel eens boos worden.

De verloste vader weet dat elke keer dat hij afwezig is, pijn doet. Hij weet dat elke keer dat hij een feestje of viering heeft gemist omdat hij te gekwetst, druk, down, moe of laat was, te betreuren is. Hij zal degenen die bedroefd zijn om wat ze hebben gemist, weer bij elkaar brengen, of hij er nu voor verantwoordelijk was of niet. Hij merkt het als ze hun eerste stap naar de volwassenheid, hun overgangsrite, hebben gemist, dat hij er niet was tijdens hun spel of hun afstuderen. Om dit gemis van zijn kinderen wordt samen getreurd, zodat ze kunnen herstellen, en de feesten weer samen kunnen vieren. Ze worden getroost en kunnen weer lachen in hun vaders wereld.

Een afspraak met God is voor elke viering op een vast tijdstip van essentieel belang. Tijdens deze afspraak vindt er verlossing plaats. Degenen die deze vieringen op gezette tijden hebben gemist, zijn geen herstelde mensen. Het heeft hen ontbroken aan het regelmatige onderhoud dat ze nodig hebben. Ze hebben onderhoud nodig om het kwaad ervan te weerhouden hen aan te vallen, hen te genezen van hun schade en hen opnieuw te verbinden met de levensstroom. De vader die dit onderhoud niet biedt, mist deze momenten en troost zijn kinderen niet als ze niet hersteld zijn. De herstelde vader weet hoe belangrijk de afspraken zijn met de God die ook zijn kinderen kan herstellen. Hij is een geestelijke vader.

HET SPIJT ME

Het hoeft niet lang te duren om erachter te komen dat, als we spreken over een herstelde vader, we het over méér hebben dan alleen de religieuze overtuiging, die vaak wordt doorgegeven als zijnde geloof. Voor de herstelde vader leidt een vurig verlangen om heel actief te zijn en goed te functioneren, tot een toegewijde gerichtheid op het herstellen van alle defecten. Hij wil dat niet alleen zijn eigen defecten worden verholpen, maar ook dat de ontregelingen van anderen worden verholpen, zelfs als hun slechte functioneren zich tegen hemzelf had gekeerd. Het oude woord hiervoor is vergeving. Mannen die in ontkenning leven, zullen niet toegeven dat er een probleem is, laat staan dat ze iets zullen veranderen. Tenzij we erkennen dat we slecht hebben gefunctioneerd, kunnen we niet omgeschoold worden. Pas als we de mislukkingen van ánderen zijn gaan zien als alleen maar ‘slecht functioneren’, zo zei Jezus, is dat een aanwijzing dat we van onszélf geloven dat we alleen maar slecht hebben gefunctioneerd. Als we God net zo goed kennen als Sefanja, verlangen we net zozeer naar het herstel van anderen als dat van onszelf. Een goede vader zegt: ‘Ik heb gefaald, het spijt me’, en ook: ‘Je hebt niet goed gefunctioneerd, maar ik vergeef je’.

DE VADER EN ZIJN WERK

Een hoofdstuk over papa’s wereld zou niet volledig zijn als we zijn werk niet zouden noemen. De meeste vaders vinden hun werk zowel het meest veeleisende onderdeel van het vaderschap als datgene dat hem het meeste ervan weerhoudt om de vader te zijn die ze zouden willen zijn. Een vriend van me zei dat een boek over vader-zijn maar één bladzijde hoeft te beslaan: een foto van een man die zijn portefeuille tevoorschijn haalt. De tijd die de vader besteedt aan zijn werk, wordt omgezet in geld. Een vrouw heeft eens gezegd dat het verschil tussen de relatie van een vader met zijn zoon en die met zijn dochter is, dat de zoon vaders autosleutels wil hebben en de dochter zijn creditcard. De autosleutels, creditcard en portefeuille zijn allemaal afhankelijk van het werk van de man, maar toch is het zijn werk dat hem ervan weerhoudt om de atletiekwedstrijd na schooltijd, het vioolconcert (gelukkig maar) en de toneelvoorstelling van de klas te bezoeken. Door zijn werk heeft hij tegen de tijd dat hij naar huis gaat een slecht humeur gekregen en is hem zijn beste portie energie al ontnomen, nog voordat hij zijn belofte om te gaan voetballen in het park kan nakomen.

In tegenstelling tot Matthew, uit het lied van John Denver met dezelfde titel, die ‘op zijn vaders schouders reed, achter een muildier, onder de zon’, werken de meeste Amerikaanse jongens en meisjes niet samen met hun vaders. Sommigen, zoals de kinderen in de film Mary Poppins, wagen zich op vaders werkplek bijna met verwondering of angst.

Voor een man is zijn werk zijn leven dat minuut na minuut wordt uitgegoten, om die elke maand op zijn loonstrookje terug te zien. Als de overheid, vakbonden, verzekeringsmaatschappijen en andere parasieten hun deel hebben genomen, nemen alle werkende mannen de rest, dat van hun in geld uitgekeerde leven is overgebleven, mee naar huis om hun gezin te onderhouden. Het lijkt misschien niet veel, maar ondanks alle spottende opmerkingen over ‘het thuisbrengen van de looncheque’, is ook dit geven van leven.

DE VADER ALS ECHTGENOOT

Voor de volwassen man die een goede relatie heeft opgebouwd met zijn vrouw waarin beiden voldoening vinden, biedt het vaderschap een aantal nieuwe uitdagingen. Omdat hij en zijn vrouw samen kinderen opvoeden, zullen zijn inspanningen als vader bij zijn vrouw een gevoelige snaar raken. Elke vrouw kent tekorten in de emotionele band met haar vader, want er bestaan geen vaders die het helemaal kunnen voorkomen om hun dochters geen enkele emotionele schade toe te brengen. Haar moederschap zal dezelfde problemen voor haar man veroorzaken en tekorten in de emotionele band met zijn moeder naar boven halen. Het is pijnlijk wanneer deze tekorten aan de oppervlakte komen en volwassen partners tijdelijk elkaar een ouderlijke hand moeten toesteken. Dat wil zeggen, dat als de ene partner terugvalt in gevoelens uit de kindertijd, de andere partner daar als een goede ouder op zal moeten reageren.

Binnen de relatie van een volwassen stel is er voor beide partners ruimte om volwassen te zijn; dit om een huishouden te kunnen runnen. Tegelijkertijd kunnen ze allebei kinderen zijn; dit om te kunnen spelen. Af en toe kunnen ze zelfs zowel volwassene als kind voor elkaar zijn; dit om te genezen en te groeien. Je kunt zelfs met elkaar afspreken dat deze verhouding uit balans is en de ene partner meer als ouder fungeert, terwijl de andere meer werkt aan herstel, maar wel onder de voorwaarde dat deze verhouding van tijdelijke duur is.

Niet al deze situaties zijn van korte duur. Het duidelijkste geval dat ik mij kan herinneren was een relatie die ik als jonge hulpverlener opmerkte tijdens een kamp voor ouderen. Er was een vrouw in het kamp die een kwelling was voor de andere kampeerders. Ze duwde vrouwen met krukken omver om maar als eerste in de rij voor het eten te staan. Ze weigerde te douchen en was al van verre te ruiken. Ze reageerde overal heftig op en was vijandig als men haar ergens mee confronteerde. Kortom, ze was een vervelend mens.

Haar man was een van de meest ontwikkelde en interessante mannen die ik ooit heb ontmoet. Hij sprak zeventien talen vloeiend en tijdens elk gesprek dat ik met hem had, leerde ik veel van hem. Hij was aardig, geïnteresseerd in de mensen om hem heen en verdroeg de uitbarstingen van zijn vrouw met een engelengeduld, terwijl hij haar probeerde bij te sturen zodat ze zich beter zou gaan gedragen – zoals een goede vader zou doen bij een tweejarige.

Nogal ontstemd hierover vroeg ik hem waarom hij het kinderlijke gedrag van zijn vrouw accepteerde. Hij vertelde me dat ze niet altijd zo was geweest, maar alleen de afgelopen vijfentwintig jaar na Auschwitz. Ten gevolge van de martelingen door de nazi’s en een onverdoofde hersenoperatie was zijn vrouw, die ooit concertpianiste was geweest, tot deze staat gereduceerd. Zijn eigen verblijf in de concentratiekampen was beter verlopen dan het hare. Hij had er zelfs andere talen leren spreken, het bewijs dat sommige mensen overal iets goeds uit kunnen halen. Al jarenlang zat hij in deze ouder-kind-relatie met zijn vrouw, maar met groot geduld, dat voortkwam uit een volwassen houding en een hoog ontwikkeld karakter, ging hij heel goed met haar om.

Veel ouderen hebben soortgelijke problemen. Net zoals vele anderen heeft mijn vader mijn moeder tijdens haar laatste levensjaren verzorgd, vijf jaar lang, voordat ze overleed aan symptomen van de ziekte van Alzheimer. Als een echtpaar moet leren leven met de gevolgen van een ziekte, ongeluk, tegenspoed, kwaad of andere ellende, is dat iets heel anders dan met iemand trouwen om in de partner een ouder te willen hebben. Veel vrouwen die willen trouwen met een vaderfiguur, zijn in hun emotionele ontwikkeling blijven steken op het niveau van een vierjarige. Meisjes van vier willen met papa trouwen en weten zeker dat zij beter voor hem kunnen zorgen dan mama. Ze kunnen fantasie en werkelijkheid niet van elkaar onderscheiden. Meisjes die niet door deze fase heen zijn gekomen tegen de tijd dat ze gaan trouwen, dragen de jaloerse woede van de kindertijd nog met zich mee. Een vierjarig meisje wil bijzonder zijn, het enige meisje in papa’s leven. In de relatie is ze als een fanatieke waakhond die er bijna alles voor doet om haar plek te beschermen. Zulk gedrag is te tolereren, bij een vierjarige zelfs een beetje schattig. Als het echter schuilgaat in een volwassen lichaam met de daarbij behorende kennis en vermogens, wordt deze jaloezie een verschrikking.

Vierjarige kinderen in volwassen lichamen willen graag zorgen in de hoop dat ze door zorg te geven, zorg terug zullen ontvangen. Ze geven om te kunnen teren op wat ze terugkrijgen. Als ze teleurgesteld worden (de grootst mogelijke belediging) wordt hun leven één lange reeks van emotionele opdoffers. De pijn daarvan veroorzaakt de ene woedeaanval na de andere. Het doet me denken aan die keer dat ik bovenaan een met ijzel bedekte trap uitgleed, en ik met mijn edele delen op de ene na de andere tree stootte tot ik helemaal beneden was.

De man die zich aan een vrouw verbindt, nadat hij haar toegewijde liefde voor haar papa aanzag voor volwassen liefde voor een man, zal spijt krijgen van de dag waarop hij zijn jawoord gaf. Maar dat niet alleen, als de vrouw op een gegeven moment over de fase van een vierjarige heen groeit, zal de zorg voor haar man haar niet langer interesseren. Haar ex zal dan achterblijven met het gevoel dat ze hem eerst met haar beloften om de tuin heeft geleid, om hem daarna, waar ze maar kon, uit te buiten. Vader-dochter-verhoudingen zijn geen goed uitgangspunt voor een huwelijksrelatie.

De man die in zo’n verhouding gevangen zit, zoekt vaak zekerheid door zijn leven-gevende kwaliteiten te gebruiken om zijn vrouw maar niet boos te laten worden. Hij zorgt voor zijn vrouw en in ruil daarvoor is ze lief voor hem. Zulke verhoudingen hebben echter een averechtse uitwerking, omdat ze tegen de natuur ingaan. Leven geven kan alleen onder een bepaalde voorwaarde: we mogen het leven dat we geven niet consumeren voor ons eigen plezier. Het is de bedoeling dat echtparen van elkaar genieten en samen leven geven aan hun kinderen.

In een gezonde, volwassen relatie is het vaak de vrouw die haar man aanmoedigt om een betere vader voor de kinderen te zijn en daardoor enige mate van plaatsvervangend vaderschap ontvangt. Door de vader van haar kinderen goed te observeren, kan ze haar eigen beeld dat ze van een vader heeft, invullen. Omdat voor elke dochter haar vader het prototype man in haar leven is, ziet ze haar vrouwelijkheid in relatie tot de mannelijkheid van haar vader. Alles wat een man doet om het beeld te veranderen dat zijn vrouw van mannen heeft, maakt op dat moment van hem een aanvullende vader. Dat zal een aantal bitterzoete momenten voor zijn vrouw opleveren.

Een man vertelde me eens dat zijn vrouw een van zijn overhemden had verstopt, omdat ze die niet mooi vond. Toen hij die aan haar terugvroeg, antwoordde ze: ‘Je kunt me wel slaan als je wilt, maar ik geef hem niet’. Omdat ze was opgevoed door een ruwe vader, zag ze niet dat haar man glimlachte. De man zei vervolgens tegen mij: ‘Ik wist dat ik voor alle goede vaders ter wereld sprak‘toen ik mijn vrouw antwoordde’: “Ik ga je niet slaan. Ik wil alleen mijn overhemd terug”. Daarna omhelsde hij haar. Op dat moment was hij een aanvullende vader voor zijn vrouw. Hij gaf leven.

DE MAN ALS VADER VOOR DE VRIENDEN VAN ZIJN KINDEREN

De leus ‘Genoeg voor ons en iets om uit te delen’ zou in elk huis moeten gelden. Het is een goede maatstaf voor de hoeveelheid liefde die nodig is voor voldoening. ‘Genoeg voor ons en iets om uit te delen’ is de dosis aandacht die kinderen nodig hebben. Tijdens open avonden op school zijn de ouders die niet alleen aandacht besteden aan de inspanningen van hun eigen kind maar ook aan die van hun vriendjes en klasgenootjes, het meest geliefd. Zo kweken zij goodwill op school, waar hun kinderen van kunnen profiteren. Zelfs tijdens gelegenheden als voetbalwedstrijden, tienerkampen of de padvinderij, vallen ouders die aandacht geven aan de vriendjes van hun kinderen, het meest op. En dat niet alleen, de ouders die hun kind een extra koekje meegeven om uit te delen of een vriendje meenemen naar een pretpark of de kerk, geven hun kind de kans om zijn beste schat te delen: zijn ouders. Opmerkingen als: ‘Jouw papa is cool, zeg!’ of ‘Jouw mama is heel aardig!’, vallen zowel bij het kind als de ouders in goede aarde.

Als je om je heen kijkt, kom je ouders tegen die bijna altijd iemand extra meenemen tijdens gezinsactiviteiten. Dat is de praktische uitwerking van het motto ‘Genoeg voor ons en iets om uit te delen’. Kinderen uit zulke gezinnen krijgen de middelen om vriendjes een goede ervaring te geven en te laten zien dat hun papa en mama de beste zijn.

Hoewel Wayne en Judi beiden docent zijn op de basisschool en niet veel verdienen, was er bij hen altijd plek voor vriendjes van hun kinderen om een reis te maken, zoals naar Mexico en Europa. Dean en Diane hadden altijd plaats voor vriendjes van Paul als ze gingen kamperen of skiën. Spence en Bonnie hadden altijd plek voor extra kinderen als ze voetbalwedstrijden en jeugdactiviteiten bijwoonden. Dick en Nancy zorgden altijd voor extra pakjes drinken als ze een film huurden.

Willard en Virginia hadden elke zondagmiddag koekjes klaarstaan voor alle kinderen en hun ouders die bij hen wilden komen zwemmen. Honderden kinderen hebben in het zwembad in hun achtertuin leren zwemmen. Kinderen uit zowel Afrika als Australië zien Willard en Virginia als hun mede-ouders. Terwijl Virginia de kinderen leuk bezighield, zorgde Willard ervoor dat alles veilig en organisatorisch goed verliep en hield hij toezicht tijdens activiteiten in de achtertuin.

Ik heb eens het waargebeurde verhaal gelezen over een vader die zijn dochter en haar vriendinnetje zijn haar liet knippen en hen daarna uit eten nam met zijn vreselijke nieuwe coup. Dit was een manier waarop zijn dochter haar geweldige vader met iemand kon delen. ‘Genoeg voor ons en iets om uit te delen’. Wat een verschil met de vrouw die me vertelde dat ze tegenwoordig maar naar haar jeugdvriendin toegaat voor hulp, omdat zij degene was met wie haar vader een seksuele relatie onderhield.

MANNEN ALS GEESTELIJK VADERS

In verschillende religieuze tradities is de rol van de peetvader of geestelijk vader heel bijzonder. In het Spaans is het woord hiervoor conpadre, letterlijk co-vader of medevader. Afgezien van de geestelijke verantwoordelijkheid om kinderen op te voeden met het christelijk geloof als de vader afwezig is, hebben medevaders levensechte zekerheid gebracht in een wereld waar ziekte of oorlog vaderlevens opeisten en kinderen onbeschermd zijn achtergebleven. Zulke vaders zagen het als een plicht van Godswege om op te treden als reservevader, die zich aan de zorg van al zijn kinderen toewijdde.

Helaas is dit maar al te vaak alleen een eer binnen de traditie, met weinig inhoud. Maar het idee van een vader en een medevader die samen overeenkomen voor een kind te zorgen, kent veel geestelijke, sociale en persoonlijke voordelen. Het is niet alleen een manier voor alleenstaande mannen om deel te nemen aan het vaderschap, maar het brengt ook kinderen voort die een geestelijke familie om zich heen hebben die breder is dan de bloedband.

MANNEN ALS GESCHEIDEN VADERS

Alleenstaande vaders. Het eerste en meest voor de hand liggende gevolg van een echtscheiding is dat er sprake is van twee alleenstaande ouders. Behalve de moeite die het kost om een alleenstaande ouder te zijn, is er ook nog de grote emotionele pijn in hun leven, die sommige problemen naar boven brengt en weer andere verbergt.

Met deze last op zijn schouders moet de alleenstaande vader zijn best doen om als vader én moeder te fungeren, zoals beschreven in hoofdstuk twee en vijf. Dit is een onmogelijke taak, maar toch moet hij het proberen. Dat voorkomt niet alleen verdere polarisatie tussen de ouders, bovendien hebben de kinderen tijdens een scheiding ook extra zorg en aandacht nodig. Elke dag hebben kinderen voor hun input de aandacht van hun moeder nodig en voor hun output de zorg van de vader. Wie de voogdij over de kinderen krijgt, moet als alleenstaande ouder zowel vader als moeder voor hen zijn. Omdat een wijze vader altijd andere vaders voor zijn kinderen weet te vinden, zal hij meer op hen moeten steunen om te voorkomen dat hij zelf instort.

Papa en zijn ex-vrouw. Sommigen beweren dat de moeder de belangrijkste vertolker van de vader is voor haar kinderen. Door haar ogen gaan ze het werk van vader zien als óf een daad van liefde óf als een manier om van zijn gezin weg te blijven. Nooit is de vader kwetsbaarder voor dit proces dan na een echtscheiding als hij van zijn kinderen gescheiden is. Wijze moeders interpreteren de handelwijze van vader naar waarheid, niet naar gelang hun eigen stemmingen en angsten. Onvolwassen ouders gebruiken hun gevoel om de feiten aan te passen.

Een vader die weet dat hij een leven-gever is, zal voor zijn kinderen blijven zorgen. Hij zal zijn best doen om zijn leven en middelen niet te verspillen aan ruziën met zijn ex-vrouw. De grootste valkuil voor gescheiden echtparen is dat ze op elkaar reageren in plaats van dat ze zichzelf zijn. Gekwetste en bedrieglijke gevoelens leiden bij mannen tot afwijzing en contactvermijding in plaats van dat ze handelen als de vader zoals ze zichzelf kennen. Door wraakgevoelens is menig vader verworden tot wat zijn ex-vrouw zei dat hij was, en roept hij telkens: ‘Goed dan, als zij het zo wil!’

Het voornemen om te leven volgens je eigen karakter, zou regel moeten zijn in de relatie tot de ex-vrouw. De vader moet zijn best doen om een waarheidsgetrouwe vertolker te zijn van zijn eigen daden, daden die, ook al komen ze voort uit liefde, niet altijd even begrijpelijk zijn voor zijn kinderen. Peuters, kleuters en kleine kinderen doen dingen omdat ze dat graag willen of leuk vinden. Zo interpreteren ze ook de daden van hun ouders. Als papa of mama niet bij hen is, komt dat omdat ze niet bij hen willen zijn. Ze denken dat hun ouders ook altijd doen wat ze graag willen.

Om te voorkomen dat deze kinderlijke misverstanden een structureel deel van de identiteit van het kind gaan uitmaken, moet de wijze vader een realistische interpretatie geven van zowel zijn eigen daden als die van zijn vrouw. Deze interpretaties moeten net zo vaak worden herhaald, totdat het kind een wereld kan begrijpen waarin mensen niet altijd doen wat ze graag willen.

Uiteindelijk is het doel om kinderen leven te geven, zodat ze, als ze niet één thuis hebben om in op te groeien, twéé ‘thuizen’ (evt.: twee maal een thuis????) hebben om, als gewenste kinderen, in liefde op te groeien.

Vader als stiefvader. Echtscheidingen lijken vaak voor te komen doordat het vermogen van mensen om lief te hebben wordt overstegen door de kracht van hun gevoelens. Met andere woorden, mensen scheiden omdat hun gevoelens veranderen. De meest voorkomende verklaring die de kinderen te horen krijgen is: ‘Je ouders houden niet meer van elkaar’. Dit schept een beangstigende wereld voor de kinderen, die er nooit meer zeker van kunnen zijn of de liefde voor hen blijft of ook ophoudt te bestaan. Daarbij komt dat ze hierdoor leren dat ‘houden van’ geen zaak van het hart is, maar van wat je voelt. Dit geldt zeker voor de relatie tot stiefvaders. Omdat mama niet van papa hield, puur omdat hij papa was, zal het kind niet van zijn stiefvader houden, puur omdat hij stiefvader is. Daarom krijgen stiefouders vaak de storm van gevoelens van de echtscheiding over zich heen die volgens de kinderen dan het leven beheersen. De leefregel die hieraan ten grondslag ligt, gaat ongeveer als volgt: ’Als ik van je houd, prima, maar zo niet, dan is alles geoorloofd – elke afwijzing is gerechtvaardigd’. De meeste kinderen van gescheiden ouders blijven zitten met een soortgelijke innerlijke leefregel. Dat is het kruis van gemengde gezinnen.

Er zijn twee manieren van emotionele binding. De eerste is door samen vreugde op te bouwen, en de tweede door naar de vreugde terug te keren na een verstoring daarvan. Voor sommige stiefvaders is de weg naar de vreugde van emotionele binding afgesloten. Desondanks staat de deur voor stiefvaders, die weten hoe ze gevoelens tot rust kunnen brengen door hun eigen rechterhersenhelft met die van het kind op één lijn te krijgen, wagenwijd open om zich aan zijn in verwarring geraakte stiefkinderen te binden. Een volwassen man met een goede ‘moederkern’ in zijn controlecentrum kan delen in het verdriet van zijn kinderen en tegelijkertijd blij zijn om bij hen te zijn. Hij heeft ‘de achterdeur’ tot de binding gevonden.

Terugkeren naar de vreugde van het hechten of binden is relatief eenvoudig als de oorzaak van het verdriet buiten het gezin ligt. Als het verdriet wordt veroorzaakt door iemand waar het kind aan gehecht is, zal dat moeilijker zijn, omdat het hechtingscentrum (niveau 1) een vreemde, zoals de stiefvader, buiten wil sluiten. Als de stiefvader de verstoring heeft veroorzaakt, is het nóg moeilijker om de weg naar de vreugde terug te vinden. Het allermoeilijkst is het als de stiefvader de schuld krijgt, terwijl hij feitelijk niets misdaan heeft. Helaas zullen veel kinderen die van streek zijn geraakt, een oneerlijke beschuldiging vermengen met een verward gevoel – een combinatie die zelfs de meest geoefende controlecentra kan ontregelen. Een man weet alleen de weg de berg op waar hij heeft geoefend met klimmen. Hoewel het oefenen van dit bergbeklimmen buiten het onderwerp van dit boek valt, weet een goede vader, samen met zijn begeleiders en hulpverleners, het probleem vaak wel op te lossen. Een goede vader zal snel zijn creativiteit (niveau 4) hervinden en de weg naar de vreugde terugvinden wanneer hij weet welke berg hij beklimt.

Stiefvaders kunnen wel de ervaring hebben dat het lang duurt voordat ze helemaal vader zijn. In andere gevallen, vaak bij wat jongere kinderen, ontdekken mannen dat ze zó snel volledig vader worden, dat hun hoofd ervan tolt. Een man vindt het vrij pijnlijk als zijn vaderliefde door zijn nieuwe kind(eren) wordt afgewezen. Een man die de waarde van lijdende liefde niet erkent, zal zich terugtrekken of onbeheerst en boos worden. Hij zal stoppen met liefhebben als vader en gaat de baas spelen.

SLECHTE VADERS

Het andere uiterste is de stiefvader die in plaats van als een vader leven te geven, het voor zijn eigen plezier consumeert. Zijn aantrekkingskracht op de kinderen heeft eerder de neiging om seksueel te worden, omdat hij niet door het proces heen is gegaan van luiers verschonen, bespuugd worden, halve nachten wakker blijven, snot van een vies gezicht afvegen of een vinger in zijn neus gestoken krijgen. Al deze irritante momenten van nabijheid helpen de meeste vaders om een niet-seksueel geladen aanraking en liefde voor hun kinderen te ontwikkelen.

We hebben misschien de neiging om perverse vormen van leven geven te negeren, omdat we die zo erg vinden. We zijn terecht geschokt als een man alleen maar leven geeft voor zijn eigen plezier. Dit is het type man dat aanleiding geeft tot kinderverhalen over heksen die je vetmesten om je daarna op te eten. De meest voorkomende versie van zoiets afgrijselijks is de man die zich als een vader voordoet, maar zijn kinderen in de val lokt en seksueel misbruikt. Als vaders of stiefvaders hun kinderen dit aandoen, noemen we dat incest. Als mannen kinderen van anderen ‘vetmesten om ze op te eten’, noemen we dat pedofilie. Welke naam we er ook aan geven, het blijft afschuwelijk. Leven geven is namelijk niet bedoeld als een manier om de leven-gever een extra pleziertje te bezorgen.

Drie keer in de Bijbel zegt God: ‘Gij zult een bokje niet koken in de melk van zijn moeder’. De melk die een diertje leven geeft is niet bedoeld om het eetplezier te verhogen. Het gaat hier om een belangrijk principe, dat ook in andere situaties opgaat. Hoeveel te meer zullen we de natuurlijke schoonheid en seksualiteit van onze kinderen beschermen tegen de kans dat we die zullen gebruiken om ons eigen plezier te vergroten! We zouden zelfs minder schuldig zijn als we onze kinderen zouden koken en opeten (Deuteronomium 28:53-54).

Maar, zo zullen sommigen zeggen, hoe zit het met gevallen waarbij het kind geen biologische verwantschap met de man heeft? Het verhaal over de barmhartige Samaritaan is bekend vanwege de les dat je naaste iedereen is die je tegenkomt. Op dezelfde manier is elke man aan wie de zorg voor kinderen wordt toevertrouwd, een vader, of hij dat nu wel of niet vindt. Naar die maatstaf zal hij ook beoordeeld worden, zonder af te doen aan de norm. Het voorrecht van leven geven brengt het verbod op het consumeren van leven voor eigen plezier met zich mee. Ook moeten we stappen ondernemen om alle kinderen tegen rovers en pedofielen te beschermen.

VERSCHILLENDE SOORTEN VADERS

Extra vaders. Elk kind heeft extra vaders nodig. Dit zijn vaders die de hoofdvader van het kind bijstaan door middel van toerusting, introductie tot de sociale gemeenschap en bescherming. Vanwege hun persoonlijke uniciteit kunnen extra vaders dingen van het kind en de wereld waarderen die de eigen vader niet kent of waartoe hij geen mogelijkheden heeft.

Mijn zoons hebben veel voordeel gehad van hun extra vaders. Wayne Bishop heeft mijn zoon Jamie geholpen een carburator te bouwen, en Chuck Rose heeft Rami het Evangelie naar Johannes uitgelegd. Er is altijd behoefte aan extra vaders, zelfs in de beste gezinnen. We moeten ons niet laten misleiden door te denken dat extra vaders alleen maar nodig zijn in de kindertijd. Het is een levenslange behoefte.

Invalvaders. Soms kan de hoofdvader wegens ziekte, overlijden, afstand, morele inzinking of verlating zelfs niet aan de minimale behoeften van zijn kinderen voldoen. Deze kinderen hebben een gedeeltelijke vervanging van hun vader nodig.

Vervangvaders. Sommige mensen hebben een nieuwe vader nodig omdat zij te maken kregen met het tragische verlies van hun vader door geweld, misdaad, een moreel vergrijp of een ramp. Voor jonge kinderen is wettelijke adoptie nodig en voor volwassenen geestelijke adoptie. Ik heb veel vervangvaders mogen observeren, aangezien bijna al mijn goede vrienden kinderen (uit India, Mexico en ook een uit de staat Indiana) hebben geadopteerd.
Vader zijn kun je zijn op veel verschillende niveaus. Omdat er een grote vraag naar vaders is, zijn er voor mannen daarom mogelijkheden te over. Omdat mensen op alle leeftijden vaders nodig hebben en niemand aan maar één vader genoeg heeft, is het goed om een paar andere mogelijkheden die mannen hebben, onder de loep te nemen.

MANNEN ALS VADERS VOOR ANDERE MANNEN

Vaders bemoedigen en troosten elkaar. Derrick, een jonge vader, benaderde kortgeleden een andere jonge vader en vroeg hem of hij zich ook zo genegeerd voelde. Derricks eigen vader was heel dominant geweest en had minimaal één buitenechtelijke verhouding gehad waar zijn zoon vanaf wist. Nu de vrouw van Derrick helemaal in beslag werd genomen door de baby en ongeveer een jaar lang boos en kortaf tegen hem had gedaan, begon hij de interesse, die andere vrouwen voor hem hadden, verontrustend aantrekkelijk te vinden.

De vriend van Derrick praatte met hem over de strijd die hij zelf wel eens had als zijn vrouw tegen hem zei: ‘De baby gaat voor’. Door zijn gevoelens te delen en Derrick te bemoedigen vol te houden totdat hij de bijzondere liefde van zijn dochtertje had verdiend, was zijn vriend een extra vader voor hem. Hij sprong in waar het falen van Derricks vader gaten had gelaten. Hij was een voorbeeld van wat een goede vader zou doen. Er zijn veel intensievere relaties mogelijk tussen mannen, maar een verdere uitwerking van de inval- en vervangvaders moet wachten tot de hoofdstukken over mannen als oudste of opa.

Hoewel een man van nature vaderlijk is, zijn echte voorbeelden van vaderlijkheid soms dun gezaaid. Vaders op hoge posities hebben de ervaring dat er veel van hen wordt gevraagd. Een levensbron wordt niet lang genegeerd; of het nu een fontein in de woestijn is of een kudde zebra’s op de Serengeti-vlakte, iemand merkt die wel op. Rond zulke leven-gevende plaatsen ontstaat leven en door de grote vraag naar bronnen brengt dat vaak competitie met zich mee.

Een eerlijke verdeling van hulpbronnen komt maar weinig voor. Vaak verzetten slechts enkele vaders veel werk, terwijl andere potentiële vaders niets doen en lijden onder de pijn van de leegheid. Misschien vallen de echtparen die geen eigen kinderen hebben wel het meest op. Mannen in deze situatie voelen de roeping van het vaderschap vaak het sterkst. Sommige echtparen, die om emotionele of financiële redenen besloten hebben geen kinderen te krijgen, vinden dat de beste manier om ‘hun kinderen’ te beschermen is: om er géén op deze wrede wereld te zetten. Als vaders van denkbeeldige kinderen voelen ze een leeg verlangen in zich om te beschermen zonder de vreugde van het leven-geven.

Veel stellen zijn om andere redenen kinderloos. In plaats van een waslijst aan mogelijke redenen te geven, zullen we ons richten op de behoefte die iedereen heeft om het geven van leven te ervaren. Net als alleenstaande vaders, die we in het volgende hoofdstuk zullen bestuderen, moeten deze vaders leven geven aan degenen die extra, inval- of vervangvaders nodig hebben. Op deze manier kunnen ze meehelpen om de belasting voor andere vaders draaglijk te houden, en voor zichzelf voldoening vinden.

Een vader die weet dat hij leven te geven heeft, zal daar veel mogelijkheden voor hebben. Hij moet wel sterk zijn, anders wordt zijn leven gestolen nog voordat hij het weg kan geven. Hij moet weten wie hij is, anders wordt hij wat de consumenten om hem heen graag van hem willen maken. Leven geven is de belangrijkste gebeurtenis in het leven van mannen. Het is goed om vader te zijn; dit niet in tegenstelling tot moeder zijn, maar alleen omdat zijn wat God van je maakt, mooi en goed is. In het volgende hoofdstuk zullen we stilstaan bij de manier waarop mannen die geen biologische vaders zijn geworden, wel leven kunnen geven.

Dr. Jim Wilder

© Hoofdstuk 10 uit: The Complete Guide to Living with Men, Keep Growing and Stay Lovable ISBN 0-9674357-5-7 © 2004 Shepherd’s House Inc.Pasadena
Mogelijk wordt dit boek in de toekomst uitgegeven in het Nederlands door ‘Het Heil des Volks”


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Jim Wilder