Opvoeding op langere termijn deel 2

Beperkt opvoedingsresultaat zonder lange termijn visie (2)

Opvoeden in het geloof kan niet zonder dat we gebruik maken van de Bijbel. Met deze artikelenserie proberen we bijbelse gegevens over opvoeding te vertalen naar de praktijk van alle dag. Soms gebeurt het dat we in het uitleggen van Gods Woord pijnlijk worden geconfronteerd met eigen motivaties en gedragingen. Dat blijkt ook wel uit de voorbeelden die ik in deze reeks artikelen over mezelf of mijn gezin geef. Dat zijn niet altijd de voorbeelden waar ik trots op ben. Maar ik hoop dat daardoor duidelijk wordt dat ieder van ons zijn best doet in het opvoeden en toch niet perfect is. Echter, de gedachte dat er overal wel iets mis gaat ontslaat ons niet van de verantwoordelijkheid om elkaar te wijzen op onze manier van opvoeden. Ik ga u heus niet voorschrijven hoe u uw kinderen moet gaan opvoeden. De eerste verantwoordelijkheid daarin ligt immers bij de opvoeder zelf. Toch is opvoeden vanuit bijbels optiek geen privé-zaak waar niemand zich mee mag bemoeien. Als gemeente hebben we namelijk de taak om op elkaar te letten, Gods Woord als een spiegel te laten fungeren, elkaar te vermanen waar nodig is en elkaar te bemoedigen in de geestelijke strijd.

Opvoeden met lange termijn visie
Over dat laatste, de geestelijke strijd, wil ik graag nog wat meer aandacht besteden. Naar aanleiding van het vorige artikel over “opvoeden met lange termijn visie (1)” vertelde een ouder mij dat ze tot de ontdekking was gekomen dat de moeite die ze ervoer in de opvoeding, meer een strijd was omwille van haarzelf dan omwille van haar kinderen. Het was voor haar een openbaring om te ontdekken dat ze nog nooit had gedacht aan een lange termijn doelstelling in het opvoeden van haar kinderen. Alles wat ze tot nu toe had gedaan was er op gericht geweest om met zoveel mogelijk gemak en zonder al teveel moeite de kinderen groot te brengen. Dat betekende in de praktijk dat alles gericht was op de korte termijn. Nog nooit had ze een bewust doordachte beslissing voor een van haar kinderen genomen op basis van eventuele consequenties van die beslissing op de langere termijn. Nooit eerder had ze de vraag gesteld: wat is het gevolg hiervan voor mijn kind als hij straks zelfstandig in de wereld staat?

Een voorbeeld: conflicten
De Amerikaanse christen-psycholoog Larry Crabb slaat de spijker op de kop als hij zich afvraagt of het verlangen dat ons kind gaat groeien naar het beeld van Christus, groter is dan het verlangen om onze eigen gevoelens te bevredigen. Het is bijvoorbeeld gemakkelijk (en op korte termijn misschien effectiever) om het kind de mond te snoeren bij een conflict en de wil van de opvoeder door te drukken. Het gevolg is echter dat het kind van huis uit nooit zal leren om met een meningsverschil om te gaan. Als het groter is geworden is alleen zijn eigen mening belangrijk. Daarentegen is het veel moeilijker om bij een conflict ruimte te geven aan de gevoelens van een kind, er achter te komen waarom een kind ergens een punt van maakt, in gesprek te raken over zijn motivatie en op basis daarvan een beslissing te nemen. Alleen al de tijd die we daar als opvoeder voor moeten nemen (want er moeten nog zoveel andere dingen gebeuren) kan ons frustreren. Natuurlijk moeten we als ouder ook duidelijk zijn en soms heeft een gesprek of discussie totaal geen zin. Maar wanneer het zo is dat onze eigen gevoelens belangrijker zijn dan die van ons eigen kind, doen we geen recht aan hoe de Bijbel spreekt over opvoeding.

Geen lange termijn visie zonder pijn lijden
In het vorige artikel hebben we gezien dat het opvoedingsdoel, groeien in Christus, wordt verbonden met strijd en weeën. Die strijd is niets anders dan de pijn bij die we bij onszelf ervaren wanneer we eraan werken dat de Here Jezus in ons kind gestalte kan krijgen. De strijd heeft te maken heeft met investeren, de tweede mijl willen gaan en beslissingen nemen die op langere termijn beter zijn voor het kind. De pijn is een onoverkomelijk gegeven wanneer we het juiste voorbeeld willen geven aan onze kinderen.
Wanneer we een visie ontwikkelen voor de opvoeding zonder de bereidheid om pijn te leiden, willen we hetzelfde als een marathon lopen zonder af te zien. Wanneer de apostel Paulus spreekt over de ‘marathon van ons leven’, dan zegt hij dat we die met volharding moeten lopen en ons oog gericht moeten houden op “Jezus de leidsman, de voleinder van het geloof, die, om de vreugde welke vóór Hem lag, het kruis op zich genomen heeft...” (Hebreeën 12:2). Toe groeien naar de Here Jezus kan alleen door te volharden, doorzettingsvermogen te creëren en ons kruis te dragen zoals Hij dat ook voor ons heeft gedaan. Ook daarom is die lange termijn visie in het opvoeden noodzakelijk. Het is de enige manier om met volharding het opvoeden in het geloof vol te houden. Samengevat kunnen we zeggen dat: opvoeden een moeizaam en soms pijnlijk proces is dat alleen maar is vol te houden wanneer we het eindresultaat, het openbaar worden van Christus in het leven van ons kind, alsmaar voor ogen houden.

Een praktijkvoorbeeld: volharden door lange termijn visie
Enige weken geleden sprak ik een ouderpaar met een hyperactief kind. Het gedrag van hun zoontje Erwin dreef hen regelmatig tot wanhoop (Erwin is een verzonnen naam, de ouders behoren niet tot onze gemeente). Regels en grenzen werden continue overtreden. Ze hadden van alles geprobeerd: het negeren van het negatief gedrag, streng aanpakken bij een onaanvaardbare houding, isoleren tijden ongecontroleerde uitbarstingen en hardop bidden wanneer hij niet wilde luisteren. Sinds kort kregen ze deskundig hulp. Hoewel de nieuwe aanpak steeds meer grip gaf op de opvoeding van Erwin stonden ze nog erg sceptisch tegenover een verbetering op de lange termijn. Ze hadden niet zoveel vertrouwen meer in de gehoorzaamheid van hun kind en zelf waren ze uitgeblust geraakt na zoveel (in)spanning.

We bespraken met elkaar hoe zij zouden kunnen volharden in deze strijd. Mijn gedachten gingen toen onder andere terug naar mijn jeugd. Een periode waarin ik veel aan sport heb gedaan. In gedachten zag ik mezelf weer judoën. Erg belangrijk waren op een zeker moment de competitiepunten die ik moest verzamelen voor de felbegeerde zwarte band. De gevechten duurden op dit niveau vijf volle minuten. Vijf minuten lijken weinig, maar ze zijn loodzwaar wanneer er een explosie plaatsvindt van kracht en energie: een ware uitputtingsslag! Soms gaf ik in een gevecht zoveel van mezelf dat ik me afvroeg hoe ik in de laatste minuut van de strijd staande kon blijven. Daar had ik allerlei trucjes voor: defensief judoën (met kans op strafpunten), de tegenstander afleiden met allerlei schijnbewegingen of zo snel mogelijk het grondgevecht aangaan. Maar wat mij het meest hielp tijdens die zware momenten was te denken aan datgene waar ik zo zwaar voor streed: de zwarte band. Door mijn blik vooruit te werpen kreeg ik nieuwe moed. Vooruitzien naar het uiteindelijke doel gaf mij nieuwe kracht.

Ik sprak met de ouders over dit beeld en gebruikte het om het bijbels begrip “volharden” toe te lichten. Samen lazen we onder andere Filipenzen 3:12-14 “Niet, dat ik het reeds zou verkregen hebben of reeds volmaakt zou zijn, maar ik jaag ernaar, of ik het ook grijpen mocht, omdat ik door Christus Jezus gegrepen ben. Broeders, ik voor mij acht niet, dat ik het reeds gegrepen heb, maar één ding doe ik: vergetende hetgeen achter mij ligt en mij uitstrekkende naar hetgeen vóór mij ligt, jaag ik naar het doel, om de prijs der roeping Gods, die van boven is, in Christus Jezus”. De vraag die we ons toen stelden was deze: hoe kunnen we ons uitstrekken naar iets, hoe kunnen we naar iets jagen, als we niet weten wat er vóór ons ligt. De volgende vraag was: hoe zouden we Erwin over een jaar willen zien? Waarin herkennen we bij hem nu reeds iets van het beeld, van de gezindheid van Christus? Hoe zou hij over een jaar kunnen zijn als we dat proberen te stimuleren? Er volgden nog meer vragen die er op gericht waren om visie te ontwikkelen voor Erwin en die de ouders beter in staat stelden om de tweede mijl te gaan “...maar hetgeen wij bereikt hebben, in dat spoor dan ook verder!” (Fil. 3:16).

Lange termijn visie: een goddelijk principe
Ik heb me wel eens afgevraagd hoe het kan dat de Here God nog steeds met ons mensen bezig is. Hoe bestaat het dat Hij, nadat de mens Hem zo heeft afgewezen, Zijn Hand naar ons uitstrekt. Waar ligt het geheim van het feit dat Hij trouw is aan Zijn belofte dat Hij ons niet zal verlaten en begeven, ook al maken we er soms een potje van? Zal dat te maken hebben met het principe van de lange termijn visie? De momenten dat de mens niets met God te maken wilde hebben waren talrijk. Toch brak Hij niet met ons. Zou God op dat moment vooruit hebben gekeken en gedacht hebben aan Zijn Geliefde Zoon Jezus Christus? Zou het kunnen zijn dat God een plan met ons aan het volvoeren is en dat Hij telkens vooruit ziet om te volharden in het werk waar Hij mee bezig is? Volmaakt zijn we niet, en toch ziet Hij ons als volmaakt in Zijn Zoon. Als we bedenken dat de Here God bezig is om ons te herscheppen naar het Beeld van Zijn Zoon. En we denken daarbij aan wat het Hem gekost heeft: aan de tranen in Getsemane, de verscheurende pijn in Zijn Vaderhart en de immense strijd die werd gevoerd toen Vader en Zoon voor een moment van elkaar werden gescheiden op Golgotha. Zou God toen niet aan u en mij hebben gedacht en ons gezien hebben als een nieuw mens herstelt naar Zijn evenbeeld?

Ik denk dat we in het opvoeden van onze kinderen te maken hebben met dit goddelijk principe: opvoeden met een lange termijn visie kost strijd en pijn, maar het geeft ons tevens de volharding om Christus aan onze kinderen voor te stellen als de Schepper en bewaarder van hun leven. Dit is niet iets waartoe we zelf in staat zijn. Daarom mogen we onze Vader in de hemel vragen of Hij deze gezindheid in ons leven wil laten groeien, opdat onze kinderen mogen gaan proeven wie God is. Zullen we dat nu direct doen? Vraag het maar aan de Here of Hij u daarbij wil helpen. Als u het vraagt, zal Hij het zeker doen!

 


Bart Broekman
Getrouwd met Janine en vader van Elise (9) en Laure (4)
en pastor van de Bethelgemeente te Drachten


Categorie: Opvoeding