Voodoo

Taboe op voodoo?

Door drs. W.J.A. Pijnacker Hordijk   Update 19 sept. 2018

Inhoud

1. Kennismaking

2. Wat is voodoo?

3. Voodoo en winti

4. Candomblé en Santería

5. Voodoo uit Benin

6. Voodoo op Haïti

7. Voodoo in New Orleans

8. Voodoo in Nederland

9. Beoordeling van voodoo

   a. Ter verootmoediging

   b. Te waarderen

   c. Af te keuren

1. Kennismaking

Mijn eerste kennismaking met voodoo vond plaats toen ik nog tiener was. Ik las niet veel anders dan stripboeken. In het Kuifjesboek ‘De zonnetempel’ las ik over zeven mannen die gekweld werden door een mysterieuze ziekte. Niemand wist de oorzaak hiervan noch welk medicijn ertegen te slikken was. Maar vanaf het moment dat een voodoopriester in Zuid- Amerika de zeven wassen beeldjes -die deze zeven mannen moesten voorstellen- met daarin spijkers of spelden geprikt, in het vuur vernietigde, genazen deze zeven mannen, in een ziekenhuis ergens in Europa, direct.1 Leuk bedacht. Is dit voodoo of niet? Bij veel grote namen uit de muziekgeschiedenis is de invloed van voodoo duidelijk te zien en te horen, van Robert Johnsons tot Jimi Hendrix, van Nina Simone tot Beyoncé. Maar ook salsa en de Surnaamse kaseko-muziek zijn er schatplichtig aan. Namen of termen als Legba, obeah, Yoruba, Dahomey, Marie Laveau, orisah en Ibeyi in titels en songteksten verwijzen ook naar voodoo.2 Mijn laatste confrontatie met voodoo was tijdens het sinterklaasfeest met mijn mentorklas (2e klas voortgezet onderwijs). Een jongen gaf aan een klasgenoot een zwart voodoopopje van zo’n 15 cm lang met 12 witte knopspelden. Op de plaats van het gezicht kon je een pasfoto bevestigen, van je vijand wel te verstaan. In het Engels waren er verwensingen te lezen, zoals ‘ik hoop dat je gezichtspuisten krijgt’, ‘blijf weg uit mijn leven’, ‘ik wens dat je gedurende een jaar slechte seks hebt’, ‘ik wil dat jij pijn lijdt, zoals ik pijn lijd.’, enz.. Op de vastgehechte label staat (vertaald) te lezen: ‘Dit is geen speelgoed. Dit is een nieuw product voor volwassenen. Slechts te gebruiken door een persoon ouder dan 18 jaar’. Doel is dus om je vijand op afstand te vervloeken, te kwetsen. De desbetreffende jongen kon zich niet voorstellen dat dit nou niet bepaald een leuk sinterklaascadeautje was, maar een vrij originele manier om te pesten. In het zakenleven blijkt voodoo ook aangeprezen te zijn om wraak te nemen op je baas die je onrecht heeft aangedaan.3 Allemaal origineel grappig en onschuldig, niks mis mee toch?

2. Wat is voodoo?

Voodoo wordt nauwelijks als een godsdienst beschouwd. Voodoo heet eigenlijk fodun, vaudou, voudou, vodou, vodun of vuda. Voodoo zou ‘beschermgeest’ betekenen.4 Het dikke van Dale woordenboek kent niet het woord ‘vodou’, maar wel ‘voodoo’, en geeft als betekenis: ‘rituele magie op Haïti en in het zuiden van de Verenigde Staten, ontstaan door de vermenging van de religieus-magische denkbeelden van de negerslaven uit West-Afrika met die van de rooms-katholieke kerk.’5 De tentoonstelling in Amsterdam van 2008 –2009 van voodoo, pardon vodou, heeft bijgedragen aan het onthullen van deze mysterieuze religie. Vodou is niet hetzelfde als voodoo. Vodou hoort bij de Haïtiaanse ziel en de historische en culturele identiteit; voodoo berust op het sensationele beeld van vodou zoals de horrorfilm ‘I walked with a zombie’ (1943) dat de wereld heeft ingejaagd. Naar de beleving van het volk zijn historische vrijheidsstrijders of weggelopen slaven een ‘lwa’ (geestwezen) geworden. Net als de katholieken hebben de Haïtianen een god die in zijn werk bijgestaan wordt door vele heiligen: lwa’s. De bijbehoren poppen (Bizango-krijgers, deze moeten Haïtiaanse voorouders voorstellen die als slaaf naar het eiland kwamen) zijn eerder intrigerend en artistiek dan eng en griezelig om hun bizarre uiterlijk.6 De poppen kunnen levensgroot zijn. De betekenis van ‘hoodoo’ is volgens sommigen ‘slang’ (Bargoens) voor voodoo, terwijl anderen menen dat ‘hoodoo’ de magische kant van voodoo is.

De hoogste vodou-god op Haïti is de schepper Bondye ofwel Bon Dieux- de goede god. Om dat Bondye een god op grote afstand is, staat hij de goden (de loa’s of lwa’s) toe het leven van mensen te beïnvloeden. Met rituelen en offers probeert men hen gunstig te stemmen. Offeren en goden dienen staan centraal. Tijdens rituelen leggen de fodun-beoefenaars contact met de geestenwereld, waarbij het de bedoeling is dat een geest of heilige bezit neemt van een van de aanwezigen. Volgens voodoopriesteres Miriam ‘wordt god tijdens voodoo-ceremonies om gunsten gevraagd via de geesten van voorouders door zang, dans en offers. De gelovigen communiceren door middel van bezetenheid met de geesten van hun voorouders. Voorouders zouden ons vergezellen, hun hulp is in te roepen, bijvoorbeeld d.m.v. trance, waarbij muziek en dans horen. Bezetenheid wordt gezien als de grootste gunst die de geesten een aanwezige kunnen geven en is dehoogste eer voor een voodoogelovige, die in rechtstreeks contact met de geesten treedt. Onder deze ceremoniële bezetenheid veranderen de ogen, het lichaam en de stem van de locaman. Het lijkt op de mystieke extase van de christelijke heiligen.7 De Togolees-Franse band Vaudou Game, de Zweedse groep Goat en de indieband Arcade Fire putten hun inspiratie uit voodoo8 en wat is het effect op de luisteraars?9 Voodooaanhangers geloven dat de geest van overledenen kan reïncarneren in het lichaam van nabestaanden. Ze hebben geen heilige schrift; de slaven waren analfabeet. Wanneer iemand een geest ontvangt, lijkt hij flauw te vallen of krijgt hij een soort spasme, waarna hij uitzinnig begint te dansen. Tijdens dat bewegen zou de geest alle kwaad uit het lichaam verjagen.’10 De geesten, die lwa of miste worden genoemd, zijn metafysische krachten die door middel van bezetenheid de lichamen van stervelingen kunnen binnendringen – tijdens voodooceremonies zouden ze het lichaam van de bezeten persoon beklimmen en berijden. Wanneer ze zich openbaren, spreken ze soms bij monde van de bezeten gelovige of verrichten ze een collectieve genezing.11

Voodoo ziet het universum als een magische kosmos waarin de mens uit magie is geboren en elk mens een potentiële tovenaar is. Tovenarij is magie die met slechte bedoelingen wordt aangewend, en het manipuleren van geestelijke krachten voor persoonlijk gewin. Voodooaanhangers erkennen het bestaan van toverij, zonder dat ze zich daar actief mee bezighouden. Er zouden tal van geheime genootschappen bestaan, die zich met hekserij bezig houden en enige gelijkenis met vrijmetselaarsloges vertonen.12 Priesters en priesteressen gebruiken onzichtbare krachten om hun klanten te beschermen of te genezen. Voor dat doel maken ze magische mengsels die ze in zorgvuldig dichtgebonden flessen of potten stoppen. Zo’n fles of pot heet pake (naar het Franse woord paquet, pakje). Priesters kunnen ook hun kennis gebruiken om mensen juist ziek te maken, of in extreme gevallen zelfs te doden, bijvoorbeeld ten tijde van oorlog, of als iemand die de sociale regels heeft overtreden.13 St. John’s Eve, 23 juni, is een belangrijke datum voor de voodoogelovigen, want dat is de avond van grootscheeps eerbetoon aan Johannes de Doper èn Marie Laveau, die katholieke elementen in het geloof bracht. Zo werd de katholieke doop omgezet in een voodoo- hoofdwassing.14 Ziedaar weer een staaltje van syncretisme. Veel voodoo blijkt niet uit Afrika voort te komen, maar uit het oud- Europese volksgeloof. Zo stamt het steken van spelden in poppetjes van was uit Engeland, terwijl diverse ‘exotische’ offerrituelen Duits, Frans of Engels van oorsprong zijn. Met spelden in poppetjes prikken om zwarte magie te bedrijven, heeft niets met vodou te maken. Dat is een Hollywood-mythe, grotendeels gebaseerd op Europese hekserij.15 Verderop in mijn artikel blijkt dat niet iedereen deze verklaring deelt. Voodoo is in wezen niets anders dan de Haïtiaanse variant van het katholicisme, en kwam symbool te staan voor alles wat opstandig, slecht en kwaadaardig was. De blanken zagen overal ‘voodoo’ en in de kerken schilderde men de godsdienst af als een anti-godsdienst, met alle daarbij behorende fabeltjes, zo luidt de verklaring van de sociaal-historicus Keulemans, die door zijn onderzoek naar voodoo genomineerd werd voor diverse prijzen.16 Volgens priester-exorcist A. van der Staay is voodoo magie van het ergste soort. ‘Het kent verschillende gradaties. Het kan zich heel onschuldig voordoen als witte voodoo, een vorm van vroomgeesterij die zogenaamd tegen ziekten en ongelukken zou beschermen. Groene voodoo zou je helpen om meer persoonlijke problemen op te lossen. Via rode voodoo zou je invloed hebben op relaties en met zwarte voodoo, de gemeenste, zou je wraak kunnen uitoefenen.’17

3. Voodoo en winti

De voodooreligie is een zelfstandige beleving binnen de winti, met een eigen taal, eigen gezangen, kleuren, dansvormen en gedragingen, kruiden en priesters. Het element aarde staat centraal. Respect voor de schepping, dieren en planten, kortom het hele milieu, is de basis voor de voodoocultuur. Offerrituelen zijn streng. Bij overtreding van de natuurwetten kan de voodoo straffen. Binnen de winticultuur komen de bos-voodoo, aarde-voodoo en water- voodoo in grote groepen voor. Voodoo’s zijn zeer machtige wintigeesten, waarvan de kracht moeilijk te onderschatten is. De voodoo is een opperwinti, die zich niet zomaar laat gebruiken. Het grootste risico binnen de voodoo loopt men als men probeert de voodoo te manipuleren. De religie leert hoe men met geesten contact kan maken. Ook in de wintireligie neemt de slang een belangrijke symbolische plaats in. In de voodoocultus, die onlosmakelijk verbonden is met de wintireligie, verandert de tapijtslang (dagwe) van kleur, wat vaak tot schrik en angst leidt.18 Onder tromgeroffel verwelkomt de congregatie Danbala, de slangengeest, die de bezeten gelovigen dwingt over de tempelvloer te spartelen en te kronkelen.19

4. Candomblé en Santería

De voodoocultuur baarde de winticultuur in Suriname en candomblé in Brazilië.
Candomblé is een religieuze beweging in Zuid-Amerika, met name in Brazilië, ontstaan in de tijd van de slavernij. Het heeft elementen van de katholieke eredienst en als basis de traditionele Afrikaanse religie van onder andere voorouderverering. Het voornaamste kenmerk is het geloof in een andere, parallelle wereld van geesten, spiritisme en het maken van contact daarmee door zang, dans, muziek en offerandes. Het contact vindt plaats doordat een geest bezit neemt van een van de aanwezigen bij de ceremonie. Het lichaam van de menswordt binnen de Candomblé gezien als een voertuig voor geesten. Elk levend lichaam heeft al een geest als eigenaar, maar het is voor sommige deelnemers aan de Candomblé mogelijk om tijdens de Candomblé ook als gastheer op te treden voor een andere geest. Tijdensde ceremonies of Bembé, die meestal in het geheim worden gehouden, kunnen de deelnemers - door muziek (Batá) en dans - in trance geraken. Men gelooft dat hun lichaam dan wordt overgenomen door een Orisha. 20 Tenslotte nog wat over het verwante Santería (ook wel Lukumí, Lucumí of Regla de Ocha). Dit is een syncretische religie die op Cuba en Puerto Rico wordt gepraktiseerd. Santería betekent in het Spaans vrij vertaald heiligenverering. De religie is een samensmelting van hoofdzakelijk Rooms-Katholicisme en de Yorùbáreligie, de traditionele verering van de Orishas door de Yorùbá. Vooral in de Afro-Cubaanse gemeenschap viert de religie hoogtij, maar tegenwoordig zijn niet alleen Afro-Cubanen ingewijd in de Santería maar vaak ook gekleurde en blanke Cubanen en Portoricanen. Veel elementen van de religie zijn in de loop der tijd verweven geraakt met het dagelijkse leven.21

5. Voodoo uit Benin

Van 1895 tot 1975 droeg de Franse kolonie en het land Benin de naam Dahomey. Voodoo is de godsdienst van Benin, waaruit winti, umbanda en brua in de Afro-Amerikaanse wereld voortgekomen zijn. Voodoo is wat winti is in Suriname en candomblé in Brazilië en santería op Cuba. Voodoo is niet hemels en verheven, maar aards en laag-bij-de-gronds. Je treft dus geen kathedralen of naar boven wijzende minaretten aan, maar onooglijke huisjes. De goden heten Papa Legba - schelmachtige godheid die in West-Afrika nog altijd op kruispunten wordt vereerd22 - die zowel goed als kwaad kan doen en als boodschapper van de vrouwelijke oppergod Mawu tussen de zichtbare en onzichtbare wereld bemiddelt. Verder zijn er onder meer Agwe als god van de zee, Ezili als godin van de liefde, en Dambala als godin van de vruchtbaarheid. Het godsdienstige leven uit zich voornamelijk uit dansen, waarbij de danser door de godheid die hij vereert ‘bereden’ wordt. Voodoo is een wrede godsdienst. Mensenoffers zullen weinig meer voorkomen, maar het bloed van dieren vloeit dagelijks, nadat ze op een wrede manier zijn gedood. Soms wordt een levende hond op een beeld gelegd, die dan met een steen de schedel wordt ingeslagen, waarna het bloed over de steen druipt.23 Ook Benin heeft een beroerde geschiedenis van staatsgrepen en binnenlandse gewapende conflicten. Verschillende auteurs beschreven Benin als ‘het land dat, met Haïti, waarschijnlijk het sterkst van alle landen onder satanische invloed ligt’. De voormalige communistische dictator Matthew Kerekou heeft zich echter tot Christus bekeerd, en is na zijn afzetting en onderduikperiode op democratische wijze in 1996 weer president geworden.

Voodoopriesters hebben al diverse malen een vloek over hem uitgesproken, maar tot hun verwondering werkt die vloek niet. Degene die zich ontworstelt aan voodoo, en christen wordt, kan wel rekenen op moeilijkheden, maar er wordt ook melding gemaakt van bovennatuurlijke bescherming van christenen. Het christendom groeit snel in Benin.24 Anderzijds is 10 januari nog steeds in Benin een vrije dag in verband met de dag van de voodoo. Dan wordt er overal geofferd en gedanst en raken de belangrijke mensen in de voodoo in trance en orakelen. Thomas Boni Yayi, president van Benin, is christen, maar ook vrijmetselaar.25 Hij bestreed de corruptie. Het is echter de vraag of hij aan kan blijven, want de man die oppositie voert tegen hem is een animist, die op huidige christen-president zeer negatief reageerde en die zelfs, maar tevergeefs, een kind offerde om de verkiezing te winnen. Dat het licht doorbreekt in Benin is dus niet vanzelfsprekend.

6. Voodoo op Haïti

Op 1 januari 1804 werd Haïti de eerste onafhankelijke ‘zwarte’ staat ter wereld en vocht zich na een slavenopstand vrij van de Franse overheersing. Na de onafhankelijkheid van 1804 bleef voodoo op Haïti het geloof van de paupers en de massa. Elk jaar werd op 14 augustus een rituele voodooceremonie gehouden om de onafhankelijkheid van het land te vieren. Dit gebeurde altijd onder een boom in het Kaaimanbos (Bois Caiman), waar voodoopriester Dutty Boukman de slaven in 1791 voorging in een ritueel om een varken te offeren aan satan. Er werd een zwart (er waren toen op Haïti geen andere varkens) varken geofferd aan Erzulie Dantor, de Haïtiaanse versie van de zwarte maagd Maria uit het Poolse Czestochowa, de beschermster van al het leven. Het varkensbloed werd gedronken. Een bewijs dat de ceremonie ooit is gehouden, ontbreekt trouwens.26 Deze plek werd ‘heilige grond’ voor de voodoopriesters. Daarna, 206 jaar lang, was het alleen voodoopriesters toegestaan de gewijde grond te betreden. De regering erkent voodoo als officiële religie en de priesters staan ook geregistreerd in de nationale organisatie van voodoobeoefenaars. In 1991 wijdde president Jean Aristide, nota bene een voormalig katholiek priester, Haïti opnieuw toe aan de voodoo en verklaarde voodoo als ‘erfelijk cultuurgoed’. Aristide verzette zich openlijk tegen het geweld van dictator Baby Doc, de corruptie en andere uitwassen in zijn land. Toen Aristide in 1991 de eerste democratisch verkozen president werd, verwees hij in zijn inaugurele rede naar Jesaja 61 om aan te geven dat ‘het aangename jaar des Heren’ was aangebroken. Na acht maanden werd hij echter door het leger terzijde geschoven, uitgezet naar de V.S., maar keerde vervolgens na drie jaar terug om zich te ontpoppen als een van de meest grillige en inhalige despoten die het land heeft gekend. Hij verliet steeds meer het christelijk geloof en gaf zichsteeds meer over aan voodoo.

Wie heeft hem betoverd? Wie staat, zie toe dat hij niet valle! Paus Johannes Paulus II heeft in Benin uitgebreid kennis gemaakt met het inheemse voodoogeloof. Onbegrijpelijk dat de paus de voodoodokters prees voor het eren en instandhouden van de tradities van hun voorvaderen. Hij zei dat de katholieke kerk een dialoog wenst met alle godsdiensten, ook met voodoo.27 Op 14 augustus 1997 werd die traditie voor het eerst doorbroken. Uit heel Haïti waren christenen naar het bos gekomen om op de voodoo-offerplaats het land op te eisen voor Jezus. Voorganger (‘bishop’) Joël Jeune getuigde via Gerry A. Seale: ”Bij het naderen van de gewijde plek voelden we een hele zware geestelijke druk op ons rusten. Bij de boom, waar 200 jaar geleden het land was toegewijd aan satan, begonnen we met het uitdrijven van de duivel en de boze geesten”. Nadat de christenen hadden gebeden en gevast, en zeven keer om de boom heen hadden gemarcheerd, voelden ze dat de kwade invloeden gebroken waren. Na deze doorbraak vierden zij het avondmaal. Het bloed van Jezus werd aangeroepen over de plek waar eens het bloed van het varken had gevloeid. Zo verbraken zij het satanische contract. Veertien augustus is nu de nationale gebedsdag van Haïti. Johan en Janny Smoorenburg van ‘Hart voor Haïti’ bevestigen dat een vloek die op het eiland rust, verbroken is. Maar zij betwijfelen of Haïti nu helemaal vrij is.28 Volgens Wilkin van de Kamp hebben we te maken met territoriale geesten en zouden de volksvertegenwoordigers, de autoriteiten van de overheid van Haïti zelf in het openbaar moeten breken met voodoo en het land toewijden aan Jezus.29

Helaas werd in 2003 voodoo op Haïti toch officieel erkend als religie. Want voodoo is een voorouderlijke religie en een wezenlijk onderdeel dan de nationale identiteit, aldus de president Jean-Baptiste Aristide.30 Voodoopriesters mogen sinds de officiële erkenning huwelijken voltrekken en kinderen dopen. Het is meer dan een religie, want het omvat het hele sociale leven en bepaalt zijn referentiekader, aldus de voodoopriester (houngan; een mambo is trouwens een voodoopriesteres) Max Beauvoir uit Port-au-Prince.31 In het verleden beweerde men dat 90 % van de bevolking van dit eiland rooms-katholiek was, 10 % protestants, en 100 % voodoo. Anders gezegd: ze zijn katholiek, maar ze doen voodoo. Maar de evangelische kerken verzetten zich radicaal tegen voodoo, waarin zij satanische en immorele praktijken ontwaren. Hartstochtelijk hebben zo’n 2000 Haïtiaanse christenen de Here God gesmeekt om verandering in Haïti. De VN greep hard in door veel bendeleiders te arresteren, waarna een periode van relatieve rust aanbrak. Christenen volhardden zelfs in gebed op de beruchte avond van 12 januari 2010, toen zij door een aardbeving werden overvallen.32 Haïti is enorm geplaagd door vier staatsgrepen, een burgeroorlog, onvoorstelbare armoede, waardevermindering van de euro ten opzichte van dollar, gewelddadige anarchie (in 2008 werden per dag 60 tot 90 mensen ontvoerd), nepotisme, een structureel falend bestuur, natuurgeweld als orkanen in oktober 2016 de orkaan Matthew), drie cyclonen in een maand, aardbevingen (een verwoestende aardbeving met een kracht van 7.0 op de schaal van Richter op dinsdag 12 januari 2010, die 220.000 slachtoffers eiste) en epidemieën zoals cholera33, verkrachtingen, maar misschien is nog wel het ergste de corruptie.

Tot overmaat van ramp blijken teveel rijke reddende engelen van hulporganisaties als Oxfam wolven in schaapskleren te zijn die zich als blanke meesters laten bedienen op beschamende seksfeesten. Alsof de duivel er mee speelt... Het verband tussen al die doffe ellende en voodoo is moeilijk aantoonbaar, maar niet onwaarschijnlijk. Haïtianen hebben wereldwijd met verbijstering gereageerd op uitlatingen van de Amerikaanse televisiedominee Pat Roberson, die beweerde dat de aardbeving in Haïti op 12 januari 2010 het gevolg is van het pact dat slaven toen met de duivel sloten om zich te bevrijden van de Franse overheersing. Robertson verklaarde al eerder en stellig allerlei rampen als straf voor allerlei menselijke zonden. Een voodoopriesteres noemt het schandalig dat Robertson (kort na de geweldige natuurramp) Erzulie Dantor (evenbeeld van Maria, de sterke moeder van Haïti, beschermster van de onderdrukten en de mishandelde, enz..) vergelijkt met de duivel.34 Het aanwijzen van oorzaak en gevolg bij rampen is een hachelijke zaak, waarbij grote terughoudendheid en bescheidenheid past. Nochtans is het opvallend dat de andere helft van dit eiland wordt gevormd door het nota bene vakantieparadijs Dominicaanse Republiek.35

7. Voodoo in New Orleans

In de Verenigde Staten valt een opleving waar te nemen van de occulte voodoogodsdienst. Veel Haïtiaanse ballingen leven namelijk in New Orleans. Rond deze stad bestaat trouwens een meer protestantse variant van vodou (die vaak gekoppeld is aan katholieke culturen) die hoodoo genoemd wordt. Alleen al in 2002 bezochten 250.000 mensen het graf van de voodookoningin of machtige pausin Marie Laveau (1794 –1881) in New Orleans. Bezoekers vragen bij haar graftombe een gunst en kerven drie kruisjes in het gesteente. Is de wens vervuld, dan komt er een cirkel om de wens. Die cirkels zijn echter zelden te zien. Het bezoekersaantal zou de laatste tien jaar verdubbeld zijn.36 Voodoowinkeltjes hebben ook de e- business ontdekt. Alles, dus ook een fles liefdespoeder, voodoopoppetjes, enzovoort zijn digitaal te koop.37 Via internet zijn er zelfs anonieme voodoovervloekingen te verzenden naar je vijand. Voodoopriesteres Miriam verklaart poppen, waarbij de haren van een vijand zouden worden ingebracht, tot ‘Hollywood Voodoo’, omdat zij de pop juist positieve kracht mee willen geven. Het verwonden van mensen door poppen met haren en naalden komt in Haïti wel voor. Ze gelooft daar beslist in, want ‘in de onzichtbare wereld kun je tot op grote afstand invloed hebben. Maar in New Orleans houden we ons alleen bezig met positieve voodoo.’38 New Orleans heeft dus de reputatie van ‘voodoohoofdstad van het noordelijk halfrond’ te zijn, te danken aan de serieuze beoefenaars, zoals voodoo queen Miriam, van de Voodoo Spiritual Temple, wat ooit de zwarte marktplaats was waar in slavernijtijden elke zondag voodoomuziek klonk. Pianist Jelly Roll Morton vertelt in zijn biografie dat hij zijn talent kreeg van een voodoo queen. Kort na haar dood stierf hij, pas 46 jaar oud. Hij wist dat het ging gebeuren en had altijd al geloofd dat zijn ziel was verkocht aan de duivel, zoals ook de legendarische bluesmuzikant Robert Johnson, die midden in de nacht zijn ziel aan de duivel verkocht in ruil voor gitaartalent.39

8. Voodoo in Nederland

In Nederland bestaat voor zover bekend geen voodoogemeenschap of het moet zijn onder de van origine Afrikaanse landgenoten bij voorbeeld in Amsterdam Zuidoost. Voornamelijk door familiale contacten met Surinamers is winti in Nederland bekend geworden. Wat voodoo betreft, zorgen vooral wereldverkennende toeristen en het wereldontsluitende internet dat Nederlanders kennis met deze syncretistische religie maken. Bovendien nemen potentiële prostituees voodoo mee naar Nederland. Voodoo blijkt een machtig intimidatie- en chantagemiddel te zijn. Volgens ds. Tom Marfo, Ghanees predikant in de Amsterdamse Bijlmer, zijn door de grote rol van voodoo Afrikaanse prostituees, vooral uit Nigeria, vaak onbereikbaar voor de hulpverlening. Marfo illustreerde de macht van de voodoo met dit voorbeeld: ”Van iemand in het dorp was een geit gestolen. Hij ging naar de voodoopriester zodat deze de dader kon aanwijzen. De voodoopriester liet aan iedereen weten dat wanneer de dader zich niet bekend maakte, de familie van de dief na zeven dagen zou sterven en als laatste de dader zelf. Na zeven dagen klonk het eerste gejammer op in een van de hutten. Een voor een stierven al de familieleden”. Volgens Marfo heeft voodoo het vermogen om te doden en mensen aan zich te binden. Zo spelen de voodoorituelen ook een grote rol in de mensenhandel. Wanneer vrouwen rituelen hebben ondergaan, zijn zij in de macht van die geesten. Aan niemand mogen zij hun verhaal vertellen, anders sterven zij. Een anonieme Nigeriaanse prostituee bevestigde deze verklaring. Zij moest allerlei voodoorituelen doorstaan, zoals gesneden worden met een mes en haar eigen bloed drinken. Begrijpelijk dat de deze gemanipuleerde vrouwen doodsbang zijn, en gedwee haar medewerking aan pooiers verlenen.40

Maria van Daalen is als Nederlandse blanke vodoukenner en -priesteres41 een autoriteit op het gebied van voodoo of zo u wilt vodou. De manier waarop de intellectueel van Daalen gelooft, is echter anders dan die van de ongeletterde voodoopriesters in Haïti. „Het doet er niet zoveel toe of wat ik beleef ook waar is buiten mij. Als ik het maar zo beleef. Voodoo geeft me een instrumentarium om de werkelijkheid op een religieuze manier te ervaren, de menselijke mogelijkheid tot religieuze beleving te benutten.”42 – zo luidt haar motivatie. Zij herkent elementen van vodou in het leven van de wereldberoemde Amerikaanse popster wijlen Michael Jackson. Zo horen binnen de vodou-cultuur bepaalde kleuren bij de bepaalde goden (401 loa’s of lwa’s, uitgesproken als het Franse “loi”, ‘wet’, ‘recht’, is een entiteit in Vodou, een soort goden en heeft meer de status van een heilige of een engel (zonder de bijbehorende kuisheid), en bij bepaalde dagen. Deze loa’s zijn te verdelen in groepen, zoals de ‘Rada’, de vriendelijke, koele goden, de ‘Petro’, bij wie alles wat heftiger en spannender is, en de ‘Gédé’, de goden van het kerkhof. Maandag is de dag van de wegbereider Papa Legba en passend bij deze god droeg Jackson tijdens zijn proces op maandagen meestal iets in rood of zwart. Bij dinsdag horen pastelkleuren, bij woensdag rood en goud, of blauw, enz.. Op de eerste dag van zijn proces op verdenking van ontucht met minderjarigen, droeg Jackson een wit pak; dat past bij de vodouheilige die graven opent en daardoor een hoop macht heeft. Ook de ketting met bedeltjes (‘charms’) die Jackson vaak om zijn middel droeg, verwijzen volgens van Daalen naar vodougoden. Met de grote zilveren sleutel lijkt hij de ‘andere wereld’ te willen openen. Binnen de vodoucultuur gaat het om een handelsovereenkomst met de loa’s: je doet iets voor een god, de god doet iets voor jou. Van Daalen beschrijft een voodooritueel: “Een ‘seremoni’ is te vergelijken met een familiefeest dat van ’s avonds acht tot ’s ochtend vier kan duren, maar dan wel een feest waar geen drank of drugs aan te pas komen.

Eén voor één komen de loa’s op bezoek. Die nemen om beurten een half uurtje bezit van het lichaam van een van de aanwezigen, meestal de gastvrouw, die in trance raakt. De goden praten door haar mond. Zij kan zich de volgende dag niets meer herinneren van wat er in die tijd gebeurd is. Driekwart van de vodourituelen wordt door vrouwen georganiseerd.’43 Voodoobaden zijn magische baden en onder te verdelen in toverbaden, damesbaden, stressbaden, geluksbaden, enz., met bijbehorende esoterische oliën, geldstukken, reukwater, wijwater, champagne, jasmijnbloesem, enz., enz..44 Er zijn zelfs mystieke huwelijken mogelijk tussen een gelovige en een geest.45 Een andere Nederlandse vrouw Marnel Breure genaamd, heeft zich eveneens in voodoo verdiept, reisde door Benin, wilde een aanhanger ervan worden en schreef er een reisverslag over.46 Voor ‘relishoppers’ zou voodoo ook wel een ‘leuke’ alternatieve religie kunnen worden: zonder centraal gezag, zonder heilig boek, zonder hemel of hel, zonder zieltjeswinnerij, alles gericht op het verbeteren van het leven hier en nu. Jeinlaten met deze religies is echter niet vrijblijvend, en een ernstige waarschuwing is hier op zijn plaats. Het is immers nog steeds beter te voorkomen dan te genezen.

9. Beoordeling van voodoo

a. Ter verootmoediging:
De rooms-katholieke kerk heeft blijkbaar onvoldoende het bevrijdende evangelie weten over te dragen. Beschamend dat de kerk zo weinig heeft gedaan tegen slavenhandel. Bemoedigend is dat christenen als John Wesley, Harriet Beecher-Stowe en William Wilberforce christenvoorvechters waren om de slavernij af te schaffen. Bevrijding ook van alle vormen van occultisme door het heerlijke evangelie is daarbij onontbeerlijk

b. Te waarderen:
Zorg voor het milieu en de erkenning van geesten of van het bovennatuurlijke. Veel aanhangers zijn in alle oprechtheid hiermee bezig, maar realiseren zich niet dat ze zijn bedrogen en misleid. Het inslaan van een doodlopende weg betekent niet automatisch dat de dood onvermijdelijk is. Bekering door het foute te herroepen en af te zweren en het volgen van Jezus die verkondigt leven te zijn, is als het omkeren op deze doodlopende weg. De Here Jezus Christus volgen betekent ware vervulling en voldoening, kortom leven en overvloed!

c. Af te keuren:

* Voodoo en winti zijn vormen van occultisme: afgoderij (aanbidden van andere goden), tovenarij (aanbidden en aanroepen van goden om magische invloed op mensen of dingen), waarzeggerij (inschakelen van andere goden om inzage in de toekomst te krijgen, binnen voodoo meestal met behulp van schelpen, bladeren en speelkaarten), en necromantie of spiritisme (oproepen, raadplegen van andere goden). Gods Woord verbiedt dit duidelijk: Deut. 32:17: zij offerden aan boze geesten in plaats van goden;

Ps. 106:37: zij offerden aan boze geesten;
Op. 13:1-10: men doet niet uit eigen kracht wonderen, maar het is gegeven door de draak; Op. 16:13: (onreine) geesten die tekenen doen;
2Thes. 2:9: werkingen van satan, bedrieglijke wonderen.
Niet de sjamaan verricht wonderen, maar de geesten erachter. Een verbinding, een band tussen hulpzoeker en occulte genezer, is afgoderij.

* De slang, telkens opduikend symbool of visitekaartje van satan, of duivel (Gen.3, Op. 12:19, 20:2), heeft verloren van het Lam (symbool van Jezus Christus, 29 keer genoemd in Openbaring).

* Voodoo is een vreemd mengsel van pantheïsme en monotheïsme. Voodoo is een natuurgeloof, dat om vier elementen draait (lucht, aarde, water en vuur) met goden of geesten die je om advies kunt vragen. Voodoo is een syncretistische religie, want Afrikaanse religie en met name rooms-katholicisme zijn tot een nieuwe religie verworden. Rooms-katholicisme heeft veel ten onterechte gesanctioneerd en geannexeerd. Jezus verklaart echter dat niemand twee heren kan dienen (Mat. 6:24). Het mengen van olie en water is immers zinloos. De hemelgodinnen lijken wel inwisselbaar te zijn. Ongeveer 400 na Chr. werd Maria uitgeroepen tot koningin des hemels. Opvallend is dat in de voodoo Jezus vrijwel niet in beeld komt, maar Maria juist wel. Haar Haïtiaanse "zusters" verschijnen als Erzulie, die zowel minnares, bemiddelaarster en troosteres kan zijn. Erzulie Fredda heeft een lichte huid; ze is koket en sensueel en bemiddelt bij de liefde. Haar donkere kant is Erzulie Dantor, een stoere moeder- strijdster. Voor de onberekenbare Erzulie Je Wouj (betekent ‘met de rode ogen’) kun je maar beter een straatje om lopen, of juist een slim pact met haar smeden. Maria, madonna, Onze- Lieve-Vrouw van Czestochowa, enz., kun je vergelijken met Astarte, Diana, Asjera, Artemis, ‘moeder aarde’ en Ezili Freda (de godin van de liefde in het voodoogeloof) of Erzulie Dantor. De bijbelse Maria, moeder van de Here Jezus is echter niet de verlosseres noch de middelares. Zij belijdt immers zelf een Verlosser of Heiland nodig te hebben (Luc.1:48). Het evangelie laat zich niet vermengen, want het is uniek en exclusief.

* Het eren van ouders en voorouders is prima, maar vereren gaat echt te ver. In feite is het onmogelijk om overledenen aan te roepen of om aan heiligenverering te doen. Iedereen die tussen jou en Jezus staat is een afgod, want er is slechts één middellaar (1Tim. 2:5). Bidden voor overledenen, bidden tot al dan niet gestorven heiligen, contact met voorouders – zo dat al mogelijk zou zijn- is voor christenen verboden (Lev.19:31, 20:6, Deut.18:11, Jes.8:19, 20). Het oproepen van de geesten van doden is in feite het oproepen van boze geesten die zich voordoen als de geesten van de overledenen.

* Je bewust of onbewust openstellen voor (geleide)geesten, het bezeten raken is nadrukkelijk niet Gods wil. 1Kor.10:20: “Ik wil niet dat je in gemeenschap komt met boze geesten.” Daarentegen moeten we telkens vervuld worden met de Heilige Geest. (Ef.5:18) Jezus genas juist ontelbare bezetenen en zette hen in de vrijheid.

* Reïncarnatie is niet wat thuis hoort in het christelijk geloof. Immers: ‘Eens moeten mensen sterven en daarna volgt het oordeel’ (Hebr. 9:27).

* Angst is niet de vrucht van de Geest uit Gal. 5. ‘Omdat de kinderen mensen zijn van vlees en bloed, is de Zoon een mens geworden als zij om door zijn dood definitief af te rekenen met de heerser over de dood, de duivel, en zo allen te bevrijden die slaaf waren door hun levenslange angst voor de dood’ (Hebr. 2:14, 15). We hoeven niet angstig te zijn voor vloeken, want een ongegronde vloek treft geen doel (Spr. 26:2). Zonde is echter een wetmatige grond, waarop we kwetsbaar zijn, een invalspoort opening geven. Alles wat zonde binnenbrengt moet dus gesloten worden.

* God wil vrijheid in plaats van gebondenheid (2 Kor. 3:17). Exorcisme is slechts bezwering of beheersing, en dus minder dan uitdrijven of bevrijden, waar het in wezen om moet gaan. De Here Jezus kwam opdat wij leven en overvloed zouden hebben. Hij is de goede herder, in tegenstelling tot de dief die komt om te binden, te stelen, te slachten en te vernietigen (Joh. 10:1-18).

* De geesten moeten gevoed worden door middel van offers met behulp van de voodoopriester. Hij begroet en roept de geesten van de vier windstreken op. Dat doet een wicca of heks trouwens ook. Om zich te reinigen moet men formules uitspreken. Het brengen van dierenoffers is echter niet meer nodig (Hebr. 9:28, 10:4, 11-14). Onze God is door offers niet om te kopen of te manipuleren.

* Zogenaamde positieve bezetenheid, harmonische relatie met winti zou bescherming, voorspoed, gezondheid geven en negatieve bezetenheid: ziekte, tegenslag enz.. Zowel zwarte magie als witte magie zijn echter uit den boze. Amuletten werken niet tegen vloeken, maar slechts de naam van onze Heer (Spr. 18:10) en het bloed van het Lam (Ef. 1:7, Op. 1:5, 12:11). Bovendien zijn we niet geroepen om te vervloeken, maar om te zegenen (Luc.6:28, Rom. 12:14, 1 Kor. 4:12, 1 Pet. 3:9). Vijanden moeten we liefhebben en voor onze vervolgers bidden (Mat. 5:44, Luc. 6:27, 35, Rom. 12:20).

* Christenen moeten uitsluitend ge- of verbonden zijn aan Jezus, en niet aan een wintiman, medicijnman, dresiman, boenoman, sjamaan, magnetiseur, Maria, of hoe ze ook mogen heten, die door middel van seances met offers, rituelen met kruiden enzovoort, een macht boven ons willen vormen en ons afhankelijk maken (2Kor. 11:2).

* Door je in te laten met voodoo verontreinig je jezelf, want daardoor ben je occult besmet geraakt. Gelukkig reinigt het bloed van Jezus ons van alle zonden (1 Joh. 1:5-10). Om bevrijd te worden moet het gesloten verbond worden verbroken, het verband moet worden herroepen, en moet de onbewuste zowel als de bewuste zonde van harte worden beleden en nagelaten onder aanroeping van Jezus als Redder en Heiland, dat is Heelmaker. Het vernietigen van al de bijbehorende attributen getuigt van het nieuwe leven in en door Christus. (Hand.19:19). Niet alleen moet de boze en onreine geest eruit geworpen worden, maar ook met de heilige Geest vervuld worden (Mat.12:43-45, Luc.11:14-26, Ef.5:19).

drs. W.J.A. Pijnacker Hordijk  update 19 sept. 2018

 

Voor betoverde voorwerpen zie: www.stichting- promise.nl/artikelen/bevrijdingspastoraat/betoverde-voorwerpen.htm

Aanbevolen (informatief en praktisch): Voordoo, feiten en achtergronden, Arnoud van Asperen, Qadash https://drive.google.com/file/d/0BwJAxX_o911aNkRWaGFaWFRnWDQ/edit

1 De avonturen van Kuifje, De Zonnetempel, Hergé, Casterman, p. 60

2 Sietse Meijer, Voodoo is overal op de wereld, NRC.Next, 23-6-2017, recensie van Leendert van der Valk Voudou van New Orleans naar Cotonou op het ritme van de goden (Amsterdam: Atlas Contact, 2017) 366 pp. ‘Redenen om dit boek niet te lezen: ‘Voudou: Van New Orleans naar Cotonou op het ritme van de goden’ beschrijft een religieuze praktijk die haaks staat op de serene contemplatie en de ingetogen levenswandel die het traditionele Europese christendom ons voorhoudt. Als dat uw ijkpunt is, zult u met dit boek van de ene duivelse gruwel in de andere rollen. De geschiedenis van de slavernij is natuurlijk per definitie ongeschikt voor lezers met een zwakke maag.’ https://www.trouw.nl/religie- en-filosofie/via-heel-veel-drums-nader-tot-de-goden-aan-de- mississippi-en-in-zaandam~a9f38343/

3 Elsevier, The Leadership Quarterly 29 (2018) 443-456  Righting a wrong: Retaliation on a voodoo doll symbolizing an abusive supervisor restores justice https://ac.els-cdn.com/S1048984317300632/1-s2.0-S1048984317300632-main.pdf?_tid=19b67ace-7f77-4439-a248-eeccc802e04c&acdnat=1537377087_1a55f03e6d09ba30d6f3fe4e62dcabac 

4 Voodoo, Reformatorisch Dagblad, 31-3-1989

Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, drs. Ton den Boon, prof. dr. Dirk Geeraerts (hoofdredactie) (Utrecht/ Antwerpen: van Dale Lexicografie, 2005) deel 3 S-Z, p. 3990

Vodou blijft beladen, Mondialisering merkbaar in alcoholische offers aan geestwezens [commentaar op de tentoonstelling ‘Vodou, kunst en mystiek uit Haïti’ van 31-10-2008 tot 10-5-2009 in het Koninklijk Instituut voor de Tropen te Amsterdam], Marie Verheij, Nederlands Dagblad, 5-12-2008 ; Vodou zonder enge spelden, Coromandel Brombacher, Sp!ts 6-11-2008

Het Voodoo boek Heilzame toverkunst, Leah Gordon (Eke: ADC, 2000) p. 20, 21

8 Zie voorbeschouwing van het Voodoo To Go Festival van 18-20 sept. 2015 in Rasa en Sophie’s Palace in Utrecht, Voodoofactor, Pablo Cabenda, de Volkskrant, pp. 6, 7, 18-9-2015.

9 http://www.stichting-promise.nl/ebooks/5-met-de-muziek-mee/ebooks/document.htm

10 Voodoo aan de macht, Irene Boonekamp, Algemeen Dagblad Reiswereld reportage, 23-6-2007

11 Het Voodoo boek Heilzame toverkunst, Leah Gordon (Eke: ADC, 2000) p. 49

12 Het Voodoo boek Heilzame toverkunst, Leah Gordon (Eke: ADC, 2000) p. 16

13 http://www.tropenmuseum.nl/TM/Vodou/

14 Voodoo aan de macht, Irene Boonekamp, Algemeen Dagblad Reiswereld reportage, 23-6-2007

15 Wat is vodou (en hoe vodou is Michael Jackson)?, Ellen de Bruin, NRC Handelsblad, zat. 11 en zondag 12 juni 2005, p. 55

16 Vrees voor voodoo door kerken aangekweekt, Maarten Keulemans, Haagsche Courant, 22-10-1996

17 priester-exorcist A. van der Staay, hoofdstuk 9: Geestelijke machten: nonsens of realiteit? In Niet te geloven?! 15 artsen over God, wonderen en onzichtbare machten (Kampen: Kok, 2001) pp. 128-130, 139

18 Winti (serie wegwijs stromingen), H.J.M. Stephen, (Kampen: Kok, 2002) pp. 92-95

19 Het Voodoo boek Heilzame toverkunst, Leah Gordon (ADC, Eke, 2000) p. 20 , 60

20 https://nl.wikipedia.org/wiki/Candombl%C3%A9

21 https://nl.wikipedia.org/wiki/Santer%C3%ADa

22 Leendert van der Valk, Hier hoor je de duivel zingen, NRC.Next, 4-4-2014, p. 24

23 Voodoo: het werk van de satan, Tjerk S. de Vries, Nederlands Dagblad Het katern, 6-4-2007, boekbespreking
van Het land van Legba Voodoo in Afrika, Marnel Breure (Amsterdam: Augustus, 2006) 288. pp.

24 Van voodoo-staat tot christelijk bolwerk, Eric Leijenaar, Uitdaging april 2000

25 http://nl.wikipedia.org/wiki/Yayi_Boni Boni is vrijmetselaar. Hij is lid van een loge onder de Grande Loge Nationale Française, een Franse reguliere obediëntie. Hugeux, Vincent, Chefs d’Etat africains... et francs- maçons, www.lexpress.fr, 22 januari 2009 Op 15 maart 2007 overleefde Boni een aanslag op zijn leven.

26 Woede over ‘duivelspact’, De Telegraaf, 16-1-2010

27 Bericht zonder titel uit Het Zoeklicht 20-3-1993 citaat uit NRC Handelsblad.

28 Haïtiaanse christenen in de aanval tegen voodoo, Opwekking maart 1998, citaat uit FridayFax – Religion, Today, overgenomen in Hebbez, juni 1998 onder de titel Christenen ‘breken’ satans macht in Haïti. www.jesus.org.uk/dawn/1998/dawn9802.html Zie voor de bekering van een Haïtiaanse voodoopriester: http://www.cip.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=20140

29 De geheime wereld achter voodoo en winti, Wilkin van de Kamp, Crosslight Media, 2 Audio CD’s, http://www.bevrijdingspastoraat.nl/sub-audio-cds/cd-wilkin-van-de- kamp.html?category_id=21&page=shop.browse&limit=20&limitstart=60

30 Regering Haïti erkent voodoo als godsdienst, Reformatorisch Dagblad 10-4-2003

31 Evangelischen Haïti strijden tegen vodou, Nederlands Dagblad 31-10-2008

32 Weer toont het kwaad z’n ware gezicht, Simon Kooistra, Nederlands Dagblad 18-1-2010

33 In Haïti zijn minstens 45 mensen vermoord omdat ze via voodoo of zwarte magie cholera verspreid zouden hebben. Ze werden door groepen met kapmessen aangevallen en in brand gestoken.
Ongeveer de helft van de bijna tien miljoen Haïtianen doet aan voodoo, een mix van West-Afrikaanse geloven en christendom. De cholera-epidemie is in Haïti door angst en verwarring omgeven.
De epidemie heeft al aan meer dan 2400 Haïtianen het leven gekost. De VN heeft een internationaal panel van experts ingesteld om de bron van de epidemie op te sporen. Sommigen denken dat de bron een Nepalese VN- basis in Haïti is. http://nos.nl/artikel/207500-voodoomoorden-in-haiti-om- cholera.html
De rampspoed van Haïti:
1954 – Orkaan Hazel: tenminste 1000 doden
1991 – Staatsgreep President Aristide: tenminste 1000 doden
2004 – Orkaan Jeanne: meer dan 2000 doden
2004 – Overstroming. Meer dan 2.000 doden en vermisten. Orkaan Jeanne 2e staatsgreep President Aristide 2005 – Orkaan Dennis: tenminste 45 doden
2008 – Orkaan Hannah: 500 doden, Gustav: 78 doden, Ike: 58 doden, Fay: 50 doden
2010 – Zware aardbeving: tot 200.000 doden, 1,5 miljoen mensen zijn dakloos geworden
2016: Orkaan Matthew. Minstens 877 doden naast duizenden gewonden en tienduizenden daklozen. Bronnen: Nieuwsbrief Hart voor Haïti, okt. 2016 en Wikipedia https://nl.wikipedia.org/wiki/Ha%C3%AFti

34 Woede over ‘duivelspact’, De Telegraaf, 16-1-2010, zie http://nos.nl/artikel/132157-voodoo-in-de- polder.html

35 Helaas is daar ook niet alles pais en vree. In 1937 richtte dictator, racist en volgeling van Hitler Rafael Trujillo het bloedbad ‘El Corte’ (het snijwerk) aan die 30.000 Haïtianen het leven kostte. Bovendien zijn sinds de aardbeving volgens de mensenrechtenorganisatie Jubilee Campaign (feb. 2011), minimaal 7300 kinderen van Haïti naar de Dominicaanse Republiek verhandeld en zijn er sinds 2008 geen minderhandelaars meer veroordeeld.

36 Voodoo trekt aandacht in VS, Reformatorisch Dagblad, 4-12-2003

37 God op het web, Silvan Schoonhoven, Haarlems Dagblad, 15-8-2000

38 Voodoo aan de macht, Irene Boonekamp, Algemeen Dagblad Reiswereld reportage, 23-6-2007, zie ook http://www.voodoomuseum.com/index.php?option=com_content&view=article&id=41&Itemid=37

39 Leendert van der Valk, Hier hoor je de duivel zingen, NRC.Next, 4-4-2014, p. 2439 Voodoo bemoeilijkt hulp aan Afrikaanse prostituees, Nederlands Dagblad 13-5-2008 

40 Maria van Daalen (Voorburg, 8 juli 1950) is een Nederlands dichter en schrijfster. Maria van Daalen is een pseudoniem van Maria Machelina de Rooij. In 2007 wilde Van Daalen toetreden tot de Rooms- katholieke Kerk, maar dit stuitte in eerste instantie op tegenstand van het bisdom Haarlem, omdat ze in de media verklaarde zich ook te willen laten wijden tot Vodou-priesteres. Vodou en rooms- katholicisme zijn een combinatie die veel voorkomt, getuige de tientallen miljoenen rooms- katholieken die ook Vodouisants zijn, of aanhangers van Winti, Obeah, Xango, Santeria, Candomblé, Espiritismo, Makumba, Palo Mayombe, of aanhangers van een van de andere godsdiensten uit de slaventijd; er zijn ca. 15 van deze onderling verwante religies in het Caribische gebied. 

41 http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/nieuws/article/detail/1195423/2008/10/31/Met-een-been-in-de- wetenschap- met-het-andere-in-de-magie.dhtml, Koert van der Velde − 31/10/08

42 Wat is vodou (en hoe vodou is Michael Jackson)?, Ellen de Bruin, NRC Handelsblad, zat. 11 en zondag 12 juni 2005, p. 55; http://www.mariavandaalen.nl/hoofd/vodou_hoofd.html

43 Het Voodoo boek Heilzame toverkunst, Leah Gordon (Eke: ADC, 2000) p. 92-97

44 Het Voodoo boek Heilzame toverkunst, Leah Gordon (Eke: ADC, 2000) p. 114-115

45 Het verhaal; van Legba Voodoo in Afrika- Benin, Marnel Breure (Amsterdam: Augustus, 2007) 286 pp. Tempels vol geheimzinnige krachtbeelden, bloederige rituelen en duistere aandriften – Marnel Breure stort zich in de voodoocultuur van het West-Afrikaanse Benin. Heilzaam is het allemaal niet want zij is terechtgekomen in een land waarin angst en achterdocht de toon zetten. Wanneer een overleden voodoopriester uit zijn graf wordt gehaald, vlucht ze gedesillusioneerd naar Nederland, maar keert weer terug, vastbesloten om haar zoektocht naar goed en kwaad een constructieve wending te geven. Ze zet een radicale stap en laat zich inwijden in een belangrijk onderdeel van de voodoocultuur.

 


Share:Del.icio.us!Facebook!Google!Live!Yahoo!

Categorie: Eigentijds occultisme